Tytu? Biała bro?japo?ka
Bro?biała to odbicie kultury, kt?a t?bro?stworzyła, lub jej używa. Od tej zasady nie ma wyjątk?. Dlatego te?w niniejszym opracowaniu chciałbym przybliży?delikatnie zarys rozwoju uzbrojenia wyst?ującego w Japonii na przestrzeni wiek?. Ta bardzo powierzchowna analiza ma za zadanie pokaza? w jaki spos? bro?zawsze spleciona pozostawała z kultura tak odległa od naszej jak japo?ka. Ma charakter pewnego leksykonu z kr?kim komentarzem. Nie było moim celem r?nie?opisanie wszelkich typ? uzbrojenia, a jedynie przykład? ciekawych albo typowych dla epok w kt?ych bro?powstała. Nie stosuj?żadnych sztywnych cezur czasowych. Po pierwsze robi?to z niewiedzy, a po drugie z bezsensowności takiego podejścia - skoro wiele z opisanych poniżej śmiercionośnych wynalazk? używa si?do dzi?dla sportu albo w ramach danej szkoły sztuk walki. Czasem zdarza mi si?skr?owo wspomnie?o bliżej nieznanym mi rodzaju broni. Czyni?to gwoli ścisłości, by zasygnalizowa?ci - drogi czytelniku hasło pod jakim ewentualnie m?łby?rozpocząć poszukiwania w celu poszerzenia wiedzy. Nie odnosz?si?natomiast w og?e do opancerzenia, maszyn oblężniczych i defensywnych. Pominąłem te?całkowicie uzbrojenie epoki przemysłowej: bro?paln? artyleri? bro?pancern? lotnicz?i morsk? Każde z tych zagadnie?to temat na osobn?książk? Na temat broni białej można przeprowadzi?prezentacj?dużo łatwiej i dużo kr?ej. Ponadto w kraju takim jak Japonia powstawała ona w wiekach izolacji - czyli w warunkach sprzyjających analizie kultury w formie czystej, nie przesiąkni?ej wpływami. Cho?po prawdzie [co wida?w poniższym tekście] kraj kwitnącej wiśni wpływ? zewn?rznych si?nie ustrzeg?
Przedstawi?te?kr?ki słowniczek termin? odnoszących si?do broni, jako że nie s?one powszechnie znane, a z drugiej strony ciężko si?ich ustrzec:
Bro?sieczna - składająca si?z minimum głowni i r?ojeści bro?służąca do zadawania obraże?kłutych lub ci?ych; do broni siecznej należą przykładowo: miecz, pugina? tasak
Klinga, głownia - jedna z dw?h podstawowych części broni siecznej; służy do ci?ia lub kłucia, zależnie od budowy
R?ojeść - druga zasadnicza częś?broni siecznej; nie trudno si?domyśli? że służy do jej trzymania
Jelec - nieobowiązkowa częś?broni siecznej stanowiąca osłon?dla dłoni, najczęściej umieszczona na styku głowni i r?ojeści
Ostrze - powierzchnia tnąca na głowni; w danym rodzaju broni może wyst?owa?wi?ej ni?jedno ostrze [np. miecze europejskie, w kt?ych powszechne jest wyst?owanie 2 ostrzy]
Bro?drzewcowa - zbudowana z drzewca i żeleźca, kt?e s?odpowiednikami r?ojeści i głowni w broni siecznej. Najczęściej drzewce jest wielokrotnie dłuższe od żeleźca, a bro?najczęściej służy do zadawania obraże?kłutych na pewn?wi?sz?odległość
Bro?obuchowa - najczęściej pozbawiona ostrzy, służąca do zadawania obraże?obuchowych; w przypadku gdy wyst?uje w typie maczugi, ma ruchom?lub nieruchom?głowic? wariantem najprostszym broni obuchowej jest pałka albo kij
Nadziak - specyficzny rodzaj broni o cechach siecznych, z głowni?usadowion?prostopadle do r?ojeści ponadto z możliwymi elementami broni obuchowej
Bro?miotana - służąca do zadawania obraże?na odległość, kt??posługiwa?si?można najczęściej przez rzucanie
Bro?sieczna:
Trudno doprawdy przeoczy?rol?miecza dla kultury Japonii. W tym wypadku feudalizm dalekowschodni zrodzi?podobny archetyp jak nasz rodzimy, europejski - archetyp wojownika i jego wiernego miecza. Szczytow?form?kult miecza osiągnął w czasach najwi?szej świetności kultury samurajskiej. Nadużyciem b?zie jednak stwierdzenie, że to miecze należące do daisho [o czym niżej] były przykładem najbardziej reprezentatywnym. Typ? mieczy japo?kich bowiem wyróżni?można znacznie wi?ej. Ciekaw?różnic?w stosunku do historii naszej części świata jest marginalne znaczenie miecza dwur?znego oraz tarczy. Techniki walki zrodzone w Japonii wymagały wi?ej zr?zności ni?siły. Kolejna różnica polega na tym, i?miecz nie by?wyłącznie broni?arystokracji [cho?pozostawa?jej domen? - szczeg?nie zwraca uwag?przykład wojownik? ninja. Pozwoliłem sobie w tym dziale poza mieczami opisa?niekt?e akcesoria dołączane do kompletu mieczy - jako kulturow?ciekawostk?
Ken, albo Jian - pierwsze używane w Japonii miecze z prawdziwego zdarzenia, wykonane z brązu. Powszechne były w VIII w. Były to miecze proste, kt?ych konstrukcja zaczerpni?a została z ich ojczyzny - Chin. Używane były do czasu wykształcenia si?daisho oraz powstania związanego z nimi kultu miecza. W Chinach bro?ta pozostawała powszechna dużo dłużej. Ken były broni?o szerokim zastosowaniu, obosieczn? mogąc?służy?zar?no do wykonywania pchnięć jak i cięć. Proste miecze obosieczne w j?yku japo?kim bywaj?określane jako tsurugi. Mi?zy tsurugi a ken, była jednak pewna różnica - ten pierwszy mia?głowni?rozszerzając?si?ku dołowi, a ken by?mieczem o r?nej szerokości głowni na całej jego długości.
Daisho - wsp?na nazwa, pod kt??kryje si?komplet dw?h mieczy - dużego i małego [od czego te?nazwa si?wywodzi]. Daisho składa?si?z mieczy typowo japo?kich, owianych przez wieki swoist?legend? a także obrosłych bezprecedensowym kultem wśr? samuraj? i pozostałych grup społecznych Japonii. Kult ten po części funkcjonuje do dzi? Jednym z powod? jego powstania jest niewątpliwie wysoka jakość wykonania i szczeg?na, sztywna i sformalizowana forma nadana tej broni. Miecze japo?kie wykonywane były (i s?wykonywane do dzi? w kilku typach, różniących si?sposobem i materiałami kucia głowni. Wyst?owały głownie: jednolicie twarda, o utwardzonym ostrzu, z mi?kim rdzeniem i grzbietem oraz o mi?kim rdzeniu i częściowo utwardzanych płazach i grzbiecie. W każdym z typ? głownia jest lekko łukowato zakrzywiona. Miecze tego rodzaju były wyłącznie jednosieczne.
Na daisho składały si?miecze dw?h typ?: Długi miecz tachi i kr?ki tanto - noszone do stroju dworskiego, na rapciach i pasie albo długi katana i kr?ki wakizashi - noszone na co dzie? wsuni?e za pas, zwr?one brzuścem ku g?ze. Tanto używany by?r?nie?samodzielnie jako sztylet, a także stanowi?narz?zie za pomoc?kt?ego popełniano seppuku.
Tachi stanowi?te?og?n?nazw?wczesnych japo?kich mieczy żelaznych, jednosiecznych, używanych od VIII w. O mieczach japo?kich [nazywanych og?nie nihon to] powstała bogata literatura i jest to jeden z najlepiej opisanych i powszechnie znanych rodzaj? broni białej na świecie. Szczegółowy opis sztuki walki za ich pomoc?oraz obyczaj? z nimi związanych wykracza poza zakres tej skr?owej analizy. Wypada stwierdzi?jednak, i?miecze japo?kie były broni?typowo ofensywn? najlepiej sprawdzając?si?w szybkich i precyzyjnych ci?iach w żywotne miejsca takie jak pachy, pachwiny, szyja. Nie była to bro?dobrze przystosowana do parowania cios?.
Bokken - drewniany miecz ?iczebny, z oczywistych wzgl?? szeroko stosowany podczas trening?. Konstrukcja jego jest uproszczon?i t?a imitacj?konstrukcji katany, tanto lub wakizashi.
Shinai - bambusowy miecz ?iczebny i sportowy, powstały w celu zastąpienia bokkena i kontynuujący jego koncepcj?rozwojow?
Daito - długa na około 1 m odmiana miecza japo?kiego, pozostająca w cieniu daisho, poniewa?nie była używana przez wi?szość samuraj?. Nazwa daito niekiedy stosowana jest r?nie?do wszelkich typ? mieczy dłuższych ni?60 cm.
Ninja to - miecz prosty, oparty konstrukcyjnie na koncepcji mieczy samurajskich, ale nie wykuwany zgodnie z rytualnymi zasadami zarezerwowanymi dla mieczy samurajskich. Zgodnie ze swoj?nazw?używany by?przez wojownik? Ninja. Jednosieczna długa i prosta głownia o precyzyjnym wykonaniu gwarantowała skuteczność. Komplet uzbrojenia wojownika Ninja to kuriozum, przy kt?ym wypada si?zatrzyma? Pochwa ninja to była cz?to obustronna, pozwalając zaoszcz?zi?czas potrzebny na schowanie miecza. Pochwa oraz r?ojeść miały te?cz?to ruchome elementy, kt?e pozwalały na ukrycie kilku shuriken, albo przerodzi?si?w rurk?do oddychania pod wod?lub do strzelania niewielkimi strzałkami przez dmuchni?ie w jeden z ko??, na zasadzie zbliżonej do fukidake [o kt?ym niżej].
No dachi lub daikatana - długi miecz dwur?zny, dochodzący długości?do 2,5 m, używany w nielicznych formacjach piechoty, kt?ych zadaniem było przerywanie szyku przeciwnika. Mimo i?rzadko stosowany, cz?to inspirowa?artyst? batalist?. Używany by?jak typowy miecz dwur?zny, do szerokich, potężnych cięć. Wywoływa?miażdżący efekt psychologiczny - z oczywistych wzgl??.
Kwaiken - obosieczny, kr?ki pugina? o długości ok. 14 cm.
Kogai - dodatek do kompletu mieczy, mający form?igły, kt?a można było wysunąć ze specjalnej szczeliny w gardzie. Mogła służy?jako bro? ale znacznie częściej była użytecznym narz?ziem - znacznikiem zwłok, przyrządem służącym do jedzenia, czy te?przenoszenia odci?ych głów. Bardzo podobna konstrukcj?i zastosowanie miały noże kozuka.
Koganata - podobnie jak kogai, by?dodatkiem umieszczanym w oprawie miecza. Mia?konstrukcj?małego nożyka o wszechstronnym zastosowaniu.
Kogatana - nóż, b?ący dodatkiem do katany albo wakizashi, w walce używany tak jak kogai, wysuni?y przez szczelin?w gardzie. Była to jednak bro?sensu stricto, niekiedy, dzi?i dobremu wyważeniu, mogła posłuży?jako miotana.
Hachiwari - nazwa jego pochodzi od jednego z zastosowa?- przebijania hełmu. By?to kr?ki zakrzywiony nóż jednosieczny, używany przez samuraj?, jako bro?dodatkowa, trzymana w lewej r?e, raczej defensywna.
Ama goi ken - kr?ki, prosty miecz obosieczny.
Jitte i Sai - sztylety, kt?e wyłoniły si?z narz?zi rolniczych i weszły do użycia jako bro?po rewolucji Meji i wprowadzeniu edyktu zakazującego ludności noszenie miecza. Była to bro?niższych klas społecznych, stosowana szeroko przez wojownik? Ninja. Weszła do użycia także jako uzbrojenie służb porzadkowych. Interesując?cech?jitte było mniejsze ostrze w kształcie litery "s" umieszczone obok głównego, stosowane jako ochrona dłoni oraz umożliwiające chwytanie głowni broni przeciwnika.
Sai była broni?zbliżon?do koncepcji jitte, zawierając?dwa wygi?e w kształcie litery "s" ostrza po bokach, sprawdzające si?jeszcze lepiej ni?dodatkowe ostrze jitte. Jitte bywało te?nazywane jutte. Sai stosowana była [i jest] w wielu krajach Azji wschodniej [w Chinach zwana San-Ku-Chu] i południowo - wschodniej.
Iki jime - narz?zie rybackie, kt?e tylko z rzadka wykorzystywano w charakterze broni. Warte opisania ze wzgl?u na bardzo ciekawe zastosowanie - dobijanie złowionych ryb przez szybkie pchni?ie i uszkodzenie m?gu.
Maczugi i nadziaki:
Rodzaje broni, kt?ych w Europie po zako?zeniu epoki Średniowiecza wyst?owało bardzo niewiele, miały okazj?rozwija?si?beztrosko w Japonii. Dla Europejczyka wiele z poniżej opisanych rodzaj? uzbrojenia to prawdziwe kurioza. Obsesj?Japo?zyk? bowiem wydaje si?by?łączenie najróżniejszych zastosowa?broni. Nadziaki i maczugi nadawały si?do tego celu wyśmienicie - otrzymywały najróżniejsze ostrza, ruchome głownie, przybierały formy nieraz skrajnie specjalistyczne. A przy tym - nie każde zastosowanie bezpośrednio związane było z zadawaniem obraże? Praktyczny duch Japo?zyk? znalaz?wi? nieco inne ni?europejskie środki wyrazu.
Kama - bro?wywodząca si?z rodziny nadziak?, broni służących do przebijania zasłony przeciwnika, za pomoc?głowni w kształcie dzioba: prostego lub o lekkiej krzywiźnie. Rodzina broni typu kama rozwijała si?r?nie?na Okinawie, pod japo?k?okupacj? wywodząc si?z rolniczych sierp?. Bardzo podobn?koncepcj?uzbrojenia ucieleśniały chi?kie lian.
Masakari - niewielki toporek o dw?h ostrzach, z kt?ych mniejsze położone było prostopadle i miało kształt dzioba. Osadzony by?na drzewcu o długości około 120 cm. Bro?ta używana była niekiedy przez mnich? - wojownik?: Yamabushi.
Manriki i manriki gusari - niezwykła bro?obuchowa [rzadziej miotana] o prostej konstrukcji - ła?uch obciążony na obu ko?ach. Mimo niepozorności miała wiele zalet - potrafiła kr?owa?przeciwnika, a także zadawa?obrażenia obuchowe. Była przy tym łatwa do ukrycia. Manriki gusari była wariantem manriki. ten z kolei m??przybiera?różnorodne formy, z kt?ych najciekawsz?by?ła?uch z jednej strony obciążony ostrzem.
Kusarigama - rodzina maczug o ruchomych głowicach, bro?bardzo ciekawa, ze wzgl?u na swoje zastosowanie, typowo defensywne. Była to bowiem bro?skonstruowana do parowania cios?. Jako bro?ofensywna była niepor?zna i mało użyteczna, mimo i?konstrukcyjnie wywodząca si?z opisanych wyżej kama yari - podstawowy i najczęściej spotykany typ tej broni składa si?bowiem z nadziaka z przymocowanym do niego ła?uchem zako?zonym głowic? Wśr? rożnych typ? kusarigama na uwag?zasługuje chigriki - maczuga o długim drzewcu i głowni zawieszonej na bardzo długim ła?uchu.
Kyoketsu shoge - bro?oparta na schemacie kusarigama, ale stosowana niemal wyłącznie przez wojownik? Ninja. Zamiast pojedynczego sierpowatego ostrza posiadała dwa, z kt?ych jedno było zakrzywione, umieszczone prostopadle. Ruchoma metalowa głownia w kształcie obr?zy zawieszona była na dłuższym ła?uchu [ewentualnie linie], pozwalając na zastosowanie wykraczające poza wyłącznie ofensywno - defensywne: kyoketsu shogi mogła by?pomocna we wspinaniu si?
Kusari fundo - kolejna bro?o zastosowaniu raczej defensywnym i oparta na zasadzie działania obciążonego ła?ucha. Ła?uch mia?długość 45-76 cm, co sprawiało że bro?miała zasi? pozwalający na parowanie cios? lub chwytanie przeciwnika lub jego broni.
Surujin - bro? kt?a ewoluowała na Okinawie, z narz?zia rybackiego. Kolejna bro?ła?uchowa, mogąca przybiera?te?form?obciążonego sznura. Sznur lub ła?uch miały stosunkowo dużą długość: 2-3 m.
Bro?rażąca na odległość:
Zaskakuje wielość rodzaj? i różnorodność broni miotanej, kt?ej Japo?zycy używali widocznie z wielkim upodobaniem, mimo trudności w posługiwaniu si?ni? Warty zauważenia jest tutaj wkład wojownik? ninja, dla kt?ych podstawow?spraw?było unika?ran w bezpośrednim starciu, kt?e mogły uniemożliwi?ucieczk? Kultura popularna bardzo polubiła japo?k?bro?miotan?
Shuriken - bro?miotana, mająca form?połączonych ostrzy, w liczbie 3-8, tworzących cz?to gwieździsty, aerodynamiczny kształt. Istniało jednak około 20 rodzaj? tej shuriken, nie koniecznie o gwieździstym kształcie. Bro?używana przede wszystkim przez wojownik? Ninja, mi?zy XIII, a XVII w. Ostrza cz?to pokrywano trucizn? na czym zasadzała si?główna skuteczność shuriken - samego w sobie powodującego niezbyt głębokie obrażenia.
Bo shuriken - miotana bro?o długości 12-21 cm, mająca form?kolca. Istnia?te?jej nieco inny wariant, ostro zako?zony z obu stron.
Kunai - kr?ka bro?sieczna, stosowana r?nie?jako miotana, o charakterze kr?kiego, obosiecznego i prostego do wykonania ostrza. Długość kunai wahała si?od 20 do 60 cm. Wyłoniła si?z prostych narz?zi ogrodniczych i kamieniarskich - metalowych klin?.
Fukidake - rurka, pozwalająca dmuchni?iem emitowa?pociski w formie strzałek, najczęściej zatrutych. Bro?na wyposażeniu wojownik? Ninja. Bardzo podobna była fukiya.
Fukumi bari - kolejne kuriozum, bro?miotana, w zastosowaniu wojownik? Ninja. Miały charakter igie? kt?ymi można było plunąć w twarz przeciwnika na bardzo kr?kim dystansie. Stosunkowo trudna w użyciu, za to znakomicie dezorientująca i obezwładniająca bro?
Yumi - w leksykonie broni japo?kiej zabraknąć nie może bardzo ważnego w historii tego kraju łuku. Yumi to niezmiernie rzadki w naszej części świata, a powszechny na Dalekim Wschodzie łuk asymetryczny, bardzo długi [ok. 2 m], wykonany z bambusa. Sztuka posługiwania si?nim zwie si?kyudo, ma te?swoj?odmian?yabusame [strzelanie z ko?kiego grzbietu, w ruchu]. Konstrukcja łuku pozwalała na precyzj?kosztem szybkostrzelności. Ponadto warto zauważy?odmienne podejście do łuku w stosunku do europejskiej kultury Średniowiecza. Otóż w Japonii Yumi i cała sztuka posługiwania si?nim przesiąkni?a była duchowości?i przez to dost?na tylko dla ograniczonej grupy os?. Odwrotnie ni?w naszych warunkach, gdzie arystokracja nie wykorzystywała szeroko łuku [nie licząc polowa?.
Bro?drzewcowa:
Przed wprowadzeniem broni palnej nie można było w spos? sensowny prowadzi?walki formacjami piechoty, jeśli nie uwzgl?niło si?broni drzewcowej zapewniającej należyty zasi? oraz relatywnie prostej w użyciu. Ale w militarnej historii Japonii nic nie jest tak proste - zauważy?możemy tendencje podobne jak w przypadku maczug - posuni?a do absurdu specjalizacja oraz skłanianie si?ku zastosowaniu broni w pojedynkach raczej ni?w ciasnej formacji. Kultura tego kraju nigdy do ko?a nie zaakceptowała tak bliskiej nam wizji falangi, albo XV wiecznego regimentu pikinier?.
Yari - bro?biała drzewcowa, rodzaj włóczni, o obosiecznych ostrzach. Na uwag?zasługuje jednak specyficzny rodzaj żeleźca, o trzech ostrzach, z kt?ych jedno skierowane było pionowo, a pozostałe dwa prostopadle do niego - jest to tzw. ostrze krzyżowe. Yari dzi?i swej konstrukcji służy?mogła do zadawania pchnięć - dość głębokich by spowodowa?poważn?ran? ale ograniczonych ostrzami prostopadłymi, zapobiegającymi utkwieniu żeleźca w ciele. Prostopadle położone ostrza mogły ponadto powodowa?rany ci?e. Yari wyst?owała w kilku typach, do kt?ych należy np. magari yari lub kagi yari. Warte odnotowania s?r?nie?warianty kama yari, czyli połączenie ostrzy kama [nadziaka, opisanego wyżej] z drzewcem Yari była pierwotnie broni?kawaleryjsk? W późniejszym okresie lżejsze odmiany yari używane były nie tylko w kawalerii, ale i piechocie.
Naginata - bro?drzewcowa, b?ąca rozwini?iem koncepcji japo?kiego miecza, przypominająca głowni?kr?kiego miecza osadzon?na długim drzewcu. Była to bro?stosunkowo prosta w użyciu, a jednocześnie niebezpieczna ze wzgl?u na możliwość trzymania przeciwnika na dystans. Zadawa?mogła zar?no rany kłute, jak i ci?e. Długość drzewca wynosiła około 180 cm, a ostrza ok. 40 cm, natomiast bro?ta miała wiele odmian. Niekt?e bardziej zbliżone były do piki, ze wzgl?u na dochodząc?do 3 m długość drzewca. Naginata wywodzi si? historycznie z kr?u broni przeznaczonej dla uboższych samuraj?. W XV w. używana była przez szeregow?piechot? w formacjach przypominających greck?falang?- jest to jeden bardzo niewielu przykład? takiego zastosowania broni drzewcowej w Japonii.
Nagamaki - bro?drzewcowa zbliżona konstrukcyjnie do naginaty, jednak o mniejszej krzywiźnie ostrza i cz?to kr?kim drzewcu. Przypominała miecz o r?ojeści długości takiej jak głownia. Popularna mi?zy XII a XIV w.
Bisen to - kolejna bro?drzewcowa oparta na zasadzie podobnej do naginaty, jednak nieco cięższa. Żeleziec by?stosunkowo długi i zakrzywiony. Bisen to jest broni?pochodzenia chi?kiego, używan?w japonii od około V w. Jej historia nie jest do ko?a jasna, ale najprawdopodobniej stanowi ona poprzednika naginaty. Chi?ki odpowiednik to kwan dao.
Hoko - nieco bardziej skomplikowany ni?powyższe rodzaj broni drzewcowej, wyposażonej w jednosieczne, wygi?e ostrze oraz niewielki hak osadzony u podstawy żeleźca.
Nage yari - kr?ka włócznia, cz?to stosowana jako oszczep.
Sode garami, sasumata i tsukubo - bro?drzewcowa, długa na około 2 m, o bardzo niezwykłym i specjalistycznym zastosowaniu. Ze wzgl?u na konstrukcj?drzewca i żeleźca, pozwalała na ograniczenie ruch? przeciwnika przez chwycenie go za ubi?. Mimo różnych kształt?, te trzy rodzaje broni należą do tej samej rodziny i były stosowane w dwojakim celu: jako bro?oraz jako przyrząd pomocny podczas akcji gaszenia ognia. W ciągu całej swej historii [si?ającej, wedle niekt?ych źr?e? ery Edo], stosowane były przez służby policyjne. Każdej z tych niezwykłych broni należy poświ?i?kr?ki opis. Sode garami miała żeleziec w kształcie rozchodzących si?niewielkich, wygi?ych w różne strony ostrzy. Sasumata miała żeleziec wygi?y w kształt litery "u", w te spos? że tworzy?on dwa lekko zakrzywione ostrza. Tsukubo zako?zona była prostopadle położon?nieruchom?głowic? nabijan??iekami. Cech?wsp?n?trzech opisanych tu broni było r?nie?wzmocnienie drzewca żelazem. Wszystkie razem zwane były sandogu.
O no - bro?o długości drzewca około 2 m, mająca charakter zbliżony do halabardy. Określenie to stosowano r?nie?do wszelkiego rodzaju lekkich topork? bojowych, zaadaptowanych z narz?zi rolniczych. Bro?tego rodzaju była stosowana niezwykle rzadko, a źr?ła wiąż?j?głównie z sohei - mnichami - wojownikami.
Shinobi zue - niezwykła bro?o mieszanym charakterze: obuchowo - drzewcowa. Miała form?prostej pałki, z kt?ej jednak można było wysunąć ostrze i zmieni?j?w kr?k?włóczni?
Tinbe - rochin - pod t?nazw?kryje si?nie tyle bro? co technika walki. Jej nazwa jednak obejmuje dwa dość słabo w Japonii znane rodzaje broni w tej technice wykorzystywane, używane zawsze razem, w kombinacji. Tinbe była niewielk?tarcz? wykonywan?z drewna, metalu, czasem nawet ze skorup żółwi. Rochin była natomiast niezwykle kr?k?włóczni? o długości drzewca nie przekraczającej metra. Czasem przybierała form?tasaka bojowego. Tinbe - rochin to technika, kt?a znajdowała swoje odpowiedniki w wielu kulturach świata, najczęściej była powszechnie stosowana. W Japonii stanowiła natomiast ciekawostk?i rzadkość. W ograniczonym zakresie rozwinęła si?na Okinawie.
Bro?obuchowa:
Militarna kultura Japonii co rusz zaskakuje. Po skrajnie wyspecjalizowanych typach broni drzewcowej, mieczy oraz maczug stykamy si?nagle z toporn?broni?obuchow? z kt?ej rodzaj? wiele przywodzi na myśl bro?lud? pierwotnych. A jednak nawet tu zetkniemy si?z japo?k?obsesj?tworzenia wszystkiego w przynajmniej kilku niewiele si?różniących rodzajach. Szczeg?nie wida?to na przykładzie kij?.
Bo - prosta bro?obuchowa - kij o długości dochodzącej do 180 cm, wykonany z bambusa, drewna, rzadziej z metalu. Zalet?bo była jego wszechstronność. Jest to bowiem bro?znakomicie sprawdzająca si?zar?no ofensywnie jak i defensywnie.
Eku - kij o długości ok. 160 cm. Pierwotnie eku stosowane było jako narz?zie samoobrony rybak?, jako bro?ściśle defensywna.
Hanbo - kij, bro?obuchowa, o długości połowy bo [stąd pochodzi jego nazwa], czyli około 90 cm. Cz?tokro?hanbo ukrywano jako niepozorn?lask? W użyciu stanowiło groźn?bro?ofensywno - defensywn? W pewnych wypadkach nawet miotan?
Jo - bro?obuchowa, podobnie jak bo, mająca form?prostego kija. Jo jest jednak o wiele kr?szy [około 128 cm] oraz posiada inne zastosowanie, zdecydowanie ofensywne. Wedle poda?historycznych i legend, sztuka walki bo wyłoniła si?w XVII w. ze sztuki bo, w wyniku pracy Muso Gonnosuke - mistrza bo, nad udoskonaleniem techniki walki. Jo używany jest obecnie w tradycyjnych sztukach walki, przetrwa?ponadto w niekt?ych służbach policyjnych.
Yoribo - pałka o prostej konstrukcji.
Keibo - pałka, o długości około 35 cm, zbliżona do yoribo, używana do walki w małych pomieszczeniach.
Nunchaku - bro?obuchowa o konstrukcji kr?kiego cepa o r?nej długości ramionach - pałkach o długości ok. 30 cm, połączonych link?lub ła?uchem. Kultura popularna eksploatuje nunc haku bez litości. W rzeczywistości jednak nie była ona a?tak powszechna. Ojczyzn?tej broni jest Okinawa, gdzie rozwinęła si?ona w XVII i XVIII w.
Tonfa - pałka, powstała w XVII w. na Okinawie. Historia tej broni podobna jest do historii nunchaku. Tonfa wyłoniła si?z narz?zia rolniczego - uchwytu koła mły?kiego. Zalet?tej broni była prosta konstrukcja i wszechstronne ofensywno - defensywne zastosowanie. Tonfa obecnie stanowi przede wszystkim bro?policyjn?i jest używana przez uzbrojone służby na całym świecie.
Tekko - kastet, wywodzący si?z Okinawy, należący do dużej, różnorodnej rodziny prostej broni obuchowej używanej w tych stronach podczas japo?kiej okupacji w XVII w. Tekko m??by?wykonany z różnych materiałów, do kt?ych najczęściej należały jednak mied?i drewno. Jako kastet by?łatwy do ukrycia, a czyni?istotn?różnic?w obrażeniach w stosunku do cios? zadawanych gołymi r?ami. Tekko m??służy?zar?no do zadawania cięć jak i obraże?obuchowych.
Kanabo - ciężka bro?obuchowa, mająca form?d?owej pałki okutej żelazem i nabijanej żelaznymi ?iekami. Kanabo przystosowana była do zadawania powolnych, ale potężnych uderze?eliminujących przeciwnika z walki. Przeciwko kawalerii mogła by?używana do łamania n? koniom bojowym. Warta zaznaczenia jest nazwa Tetsubo, pod kt??ta sama bro?wyst?uje w niekt?ych legendach.
Otsuchi - kolejna z cięższych broni obuchowych, zgodnie ze swoj?nazw?mająca form?ciężkiego, wielkiego młota. Jej głównym zastosowaniem było wyważanie drzwi i bram podczas walk w pomieszczeniach. Otsuchi by?w całości zrobiony z drewna.
Ciekawostki:
Z braku sensownej kategorii, do kt?ej m?łbym przypisa?poniższe rodzaje broni, tworz?z nich osobny zbi?. Rodzina wachlarzy bojowych oraz nekode stanowi?może bardzo ciekawe podkreślenie postawionej przeze mnie tezy - że ciężko omawia?bro?japo?k?bez przynajmniej minimalnej znajomości reali?. W tak wypadku bowiem co chwil?grzęźnie si?w nie zrozumieniu. Jaka?kultura bowiem uczyniłaby bro?z niewinnego wachlarza?
Nekode - metalowe pazury przyczepiane do dłoni za pomoc?sk?zanych pas?. Nie była to bro?sensu stricto, gdy?głównym zastosowaniem nekode była pomoc we wspinaniu si? W starciach na kr?kich dystansach mogła by?jednak używana jako forma kastetu. Nekode stosowali niemal wyłącznie wojownicy Ninja.
Gunsen - wachlarz bojowy, o wielorakim zastosowaniu. Do jego wielu zada?należała sygnalizacja na polu bitwy, ale także odbijanie strza?i innych pocisk?, a nawet zastosowanie jako bro?osobistej ochrony. Gunsen by?broni?używan?niekiedy przez samych Szogun?. Wypada wspomnie?o innych typach pochodzących z rodziny wachlarzy bojowych. Gunbai na przykład mia?konstrukcj?drewnian?i pełni?rol?wyłącznie sygnalizatora.
Powyższy kr?ki przegląd broni japo?kiej jest, jak to zaznaczyłem na początku, jedynie wst?em dla poważniejszych bada? dlatego autor niniejszego tekstu prosi amator? militarystyki oraz fachowc? z dziedziny sztuk walki, by nie sypali grom? na jego głow? Celem moim było dobrnąć do banalnego spostrzeżenia, że kultury Japonii nie możemy zamyka?w ramach pewnych obiegowych komunałów. Co?musi bowiem by?w tym, że Japo?zyk widzia?bro?w wachlarzu, sierpie rolniczym, czy te?stara?si?udoskonala?włóczni?tak, by była zdolna chwyci?kogo?za r?aw. Nie jestem absolutnie zdania, że europejska militarystyka wypada przy japo?kiej topornie. Jest to po prostu kwestia zupełnie innego rozumienia broni. W konstrukcjach i nazwach naszych dalekowschodnich kuzyn? przejawia si?ich skrajny formalizm, obsesja ciągłego doskonalenia i przekształcania, jednocześnie zanurzona w tradycji. S?w tym pewne sprzeczności. Myśl?jednak, że ciekawie jest tak pozastanawia?si?nad tym, czego kto?m?łby uży?do rozbijania łb?. Moim zdaniem w tym właśnie dostrzeżemy charakter tego człowieka. I tak oto bro?służy?może kulturowemu zbliżeniu.
Autor: PeeGee
bibliografia:
Red. Harding D., Encyklopedia broni, 7000 lat historii uzbrojenia, Warszawa 1995.