Bioróżnorodność
Poza człowiekiem planet?Ziemia zamieszkuje ogromna ilość innych gatunk?: zwierząt, roślin, grzyb? i innych. Wystarczy wyjrze?za okno aby dostrzec latające ptaki, wystarczy zanurzy?nos w trawie aby spotka?setki owad?, wystarczy stanąć byle gdzie aby odnaleźć tysiące roślin i innych organizm?. Człowiek to jedynie kropla w morzu bioróżnorodności.
Czym jest bioróżnorodność, zwana różnorodności?biologiczn? Jest to zróżnicowanie wszystkich żywych organizm? wyst?ujących na naszej planecie, zar?no w ekosystemach lądowych, morskich jak i słodkowodnych oraz w zespołach ekologicznych, kt?ych s?części? Dotyczy ona różnorodności w obr?ie gatunku (różnorodność genetyczna), pomi?zy gatunkami oraz różnorodności ekosystem?.
Wymarły w drugiej połowie XVII wieku ptak dront dodo,zamieszkujący niegdy?wysp?Mauritius.
Dla nas - jako dla gatunku, kt?y w ogromny spos? oddziałuje na otaczające środowisko - zachowanie bioróżnorodności powinno by?kluczowym celem w ochronie środowiska. Niszcząc siedliska, niszczymy r?nie?ich mieszka??. Obniżając różnorodność narażamy ekosystemy na destabilizacj? co może prowadzi?do ich bezpowrotnego zaniku.
W zasadzie określenie prawdziwej liczby gatunk? na świecie jest niemożliwa. Ciężko uwierzy? ale jest bardzo wiele miejsc, do kt?ych człowiek jeszcze nie dotar? Do takich obszar? można zaliczy?chociażby głębiny ocean?, lub nie nadające si?do przejścia lasy tropikalne. Co roku naukowcy odkrywaj?nowe gatunki. Najczęściej s?to owady, kt?e łatwo przeoczy? Nie mniej cz?to odkrywane s?nieznane dotąd rośliny lub organizmy o mikroskopijnych rozmiarach. Zdarza si? i?nowo poznane stworzenie okazuje si?krzyżówk?lub hybryd? Naukowcy w?czas przeprowadzaj?szereg bada? m.in. genetycznych aby potwierdzi?lub wykluczy?tak?teori?
Nowo odkryty gatunek makaka w 2004
Dla przykładu w 2004 roku odkryto W Indiach nowy gatunek makaka. Nazwano go makak arunachalski (Macaca munzala) i zakwalifikowano do gatunku małp wąskonosych z rodziny makakowatych. Generalnie jest to duża małpa koloru brązowego, z ciemn?mask?oraz z kr?kim ogonem. Żyje na terenach położonych od 2000-3500 m n.p.m. Ponadto prowadzi dzienny, głównie naziemny tryb życia. Jak wida?odkrycia nowych gatunk? nie musz?dotyczy?tylko organizm? o niewielkich rozmiarach. Niestety jest gatunkiem zagrożonym. Ostatnie podobne odkrycie małpy makakowatej miało miejsce w 1903, w?czas odkryto Macaca pagensis. Jeśli chodzi o małpy, człowiek m?łby przypuszcza? ze to ju?koniec odkrywania - a jednak nie! W 2008 odkryto kolejny nowy gatunek Cacajao ayresi, kt?y zamieszkuje Amazoni? Należy on do rodziny Pitheciidae, z rz?u naczelnych.
W 2008 roku odkryto nowy gatunek małpy
Kolejnym nowo odkrytym gatunkiem jest Rhynchocyon udzungwensis - ssak z rodziny ryjoskoczk?, z rz?u ryjkonosych. Zosta?on odnaleziony w 2006 r. przez ameryka?kich i włoskich uczonych w trudno dost?nych lasach g? Udzungwa (Tanzania). Zwierz?to podobnie jak inni przedstawiciele rz?u ryjkonosych ma długi, elastyczny nos w kształcie ryjka. Ponadto charakteryzuje si?dużymi oczami, długim i cienki ogon. Porusza si?skacząc a odżywia si?owadami i pokarmem roślinnym. Nie jest to wcale takie male?two, gdy?waży ok. 700 gram? i jest o ok. 25% wi?szy od innych znanych do tej pory przedstawicieli rz?u ryjkonosych. Ciekawostk?s?przeprowadzone badania genetyczne dowiodły, że ryjkonose s?spokrewnione z trąbowcami, kt?ych przedstawicielem jest sło? a nie jak można by sądzi?po wyglądzie z ryj?kami. W sumie do rodzaju Rhynchocyon należą 4 gatunki.
Niedawno odkryty gigantyczny małż
Naukowcy mog?pochwali?si?r?nie?nowymi odkryciami nie tylko na lądzie, ale r?nie?pod wod? Niedawno odnaleziono olbrzymiego małża Tridacna costata, liczącego 30 cm długości! Nawet taki okaz można przegapi? Natrafiano na niego przez przypadek, podczas bada?nad innymi wielkimi małżami Morza Czerwonego. Początkowo podejrzewano, i?jest to hybryda, poniewa?małż ma troch?wsp?nych cech z dwoma gatunkami zasiedlającymi ten sam akwen. Przeprowadzono jednak szereg bada?morfologicznych, z zakresu genetyki molekularnej oraz poczyniono obserwacje zachowania zwierz?ia, dzi?i czemu potwierdzono jego odr?ność i zaliczono je jako nowy gatunek. Nikt nie spodziewa?si?nowego odkrycia, gdy?jest to pierwsze takie zjawisko od ponad 20 lat. Podobnie jak wi?szość nowo odkrywanych gatunk?, r?nie?ten gigantyczny małż jest gatunkiem zagrożonym.
Wystrzelany przez myśliwych gołąb w?rowny całkowicie zniknął z powierzchni Ziemi w 1914 roku
Człowiek nie zawsze zdąży odkry?i opisa?dany gatunek, nim zniknie on z powierzchni Ziemi. Niekiedy naukowcy odnajduj?w egzotycznych zakątkach naszej planety szczątki, wypchane okazy lub zasuszone rośliny w zielnikach. Nast?nie badaj?je po czym okazuje si? i?jest to zupełna nowość. Niestety podczas poszukiwa?nie natrafiaj?na wi?ej okaz?. Taki scenariusz niestety nie należy do rzadkości. Czasami, wr?z bardzo cz?to, nowo odkryty gatunek okazuje si?krytycznie zagrożony.
Tur zamieszkiwa?niegdy?Polskie lasy, niestety wyginął w XVII wieku
Nie zawsze pomoc przyjdzie w por? Zdarza si?r?nie? i?zagrożone gatunki, mimo wielu stara?nie przeżywaj? lub nie jesteśmy pewni czy ju?wyginęły. Można by przytoczy?list?bardzo wielu gatunk? wymarłym w r?nym okresie ludzkiej historii. Nasz gatunek należy do bardzo ekspansywnych, dlatego wiele gatunk? zniknęło w wyniku nadmiernej eksploatacji. Jako przykład może posłuży?gołąb w?rowny, kt?ego stada liczyły niegdy?setki tysi?y ptak?. W wyniku niekontrolowanych polowa?gatunek ten zosta?dosłownie wystrzelany przez myśliwych. Podobnym przykładem jest dront dodo, zamieszkujący niegdy?wysp?Mauritius. Ten sympatyczny nielot, żyjący bezpiecznie w odizolowanym środowisku od drapieżnik?, jakim jest wyspa, nie by?przygotowany na spotkanie z człowiekiem i z tym co przywi??na pokładzie statku, czyli kotami i szczurami. Te dwa przykłady to kropla w morzu. Sprawa dotyczy r?nie?samej w sobie Polski. Na terenie naszego kraju żyły na przykład tur - przodek niekt?ych ras domowego bydła. Zamieszkiwa?on lasy, lecz w czasie rozwoju rolnictwa co skutkowało wycinaniem las? w celu stworzenia p? uprawnych, masywny tur przegra?walk?z człowiekiem i wyginął. Przytoczone przeze mnie przykłady to dość odległe czasy, si?ające XIV - XVIII wieku. Wymieranie gatunk? to problem istniejący do dzi? mimo tak ogromnego poznania świata przyrody i tak rozwini?ej technologii z zakresu prowadzenia bada?naukowych.
Delfin Chi?ki najprawdopodobniej wymar? gdy?nie odnaleziono go juz w 2007 roku
Delfin chi?ki, znany te?jako baiji i delfin biały to słodkowodny ssak łożyskowy. W 2006 roku zosta?on uznany za wymarły a poszukiwania w 2007 roku niestety wydaj?si?t?tez?potwierdza? Wyst?owa?on w Chinach, w środkowym i dolnym biegu rzeki Jangcy. Za główny czynnik, jaki mogły spowodowa?wymarcie tego gatunku, uznaje si?nadmierny połów ryb w rejonie jego wyst?owania oraz zbyt duży ruch statk? i łodzi w ich środowisku.
Troch?wcześniej, gdy?w 2000 roku wyginął w Japonii jeden z gatunk? nietoperzy - Pipistrellus sturdeei. Podobny los spotka?ptaka Pyrrhura subandina, kr?ego ostatni raz widziano w 1940 roku. Zorganizowane poszukiwania w 2004 i 2006 roku potwierdzaj?jego znikni?ie. Kolejny ptak - Ceyx fallax sangirensis - by?zaobserwowany ostatni raz w 1997 - najprawdopodobniej wyginął.
Logo Sieci Natura 2000
Na pocieszenie doda?można, i?obecnie prowadzonych jest wiele bada?na temat zagrożonych gatunk?. Wprowadzane s?regulacje prawne, mające na celu ochron?tych gatunk?. Dotyczy to przepis? nie tylko samych gatunk? ale r?nie?cennych i rzadkich siedlisk. Pocieszające jest te?to, i?nie s?to tylko przepisy regionalne, ale obejmujące niekiedy wiele pa?tw jak na przykład obszary z sieci Natura 2000, mające na celu ochron?przyrody w Europie. W Polsce obszary takie zajmuj?spor?częś?naszego kraju i dzi?i Unii Europejskiej ilość takich obszar? ma jeszcze wzrosnąć. Ochrona gatunkowa objawia si?r?nie?poprzez zakładanie Park? Narodowych, Park? Krajobrazowych i innych obszarowych form ochrony. Jest to tak zwana ochrona in situ, czyli w miejscu wyst?owania gatunku. Ogrody Zoologiczne, r?nie?pełni?istotn?rol? Jest to przykład ochrony ex situ, czyli poza miejscem jego wyst?owania. Wiele gatunk? jest zaliczanych do wymarłych na wolności a ostatnie ich okazu zachowały si?jedynie w takich miejscach. Prowadzone s?badania i przedsi?zi?ia mające na celu ponowne wprowadzenie takich organizm? z powrotem do naturalnego miejsca ich wyst?owania.
Istotnym problemem, nie ułatwiającym istnienie dziko żyjących zwierząt, roślin czy grzyb? s?gatunki obce introdukowane. S?to organizmy cz?to zawleczone przez człowieka w spos? świadomy lub nie, s?to r?nie?uciekinierzy z hodowli. Niekiedy gatunki takie dobrze czuj?si?w obcym dla nich środowisku i mog?one zagraża?rodzimym 'obywatelom', wypierając je swoim ekspansywnym zachowaniem, przenoszonymi przez siebie chorobami lub po prostu konkurując o miejsce i pożywienie.
Ważne jest abyśmy nie zapominali, że dookoła nas żyje ogromna ilość organizm? - małych i dużych. Wiele zostało ju?opisanych, częś?jednak pozostaje nadal w ukryciu. Nie jesteśmy tutaj sami i dbajmy o to abyśmy sami nie pozostali.
Aurot: Dagona
Bibliografia: