Gady w Polsce
Domena: Eukariota
Kr?estwo: Zwierz?a
Typ: Stawonogi
Podtyp: Kr?owce
Gromada: Gady
Człowiek zawsze fascynowa?si?wymarłymi zwierz?ami, szczeg?nie tymi, kt?e swojego czasu panowały na całej Ziemi - mowa o dinozaurach. Dzi?możemy spotka?jedynie ich dalekich krewnych, kt?ych zaliczamy do gromady 'gady'.
S?to zwierz?a o charakterystycznym wyglądzie. Gdy pomyślimy o gadach od razu przed oczami pojawia nam si?twarda skorupa żółwia lub łuski węża. Ich sk?a jest sucha, szorstka i tak naprawd?delikatna! Potrafi wytworzy?ona rogowe tarcze jak u żółwi i krokodyli lub łuski i tarczki u jaszczurek i węży. Ta solidna osłona ma jednak swoje wady - nie przepuszcza ona gaz?, tak wi? zwierz?a te nie mog?oddycha?przez jej powierzchni? Taki pancerz wygląda dość topornie, lecz jest to tylko złudzenie. W miejscach styku łusek i tarczek sk?a gad? jest słabo zrogowaciała, co ułatwia im szybkie i zwinne poruszanie si? Jak każda powłoka r?nie?i ta sk?a ulega zniszczeniu lub zwierz?po prostu z niej 'wyrasta', dlatego te?krokodyli nask?ek odrasta regularnie w miar?złuszczenia a jaszczurki i węże zrzucaj?go w postaci wylinek. Gady nie s?pozbawione gruczołów, co prawda maj?ich niewiele, lecz s?one rozmieszczone w charakterystycznych miejscach dla danego rz?u - krokodyle maj?je po bokach żuchwy, żółwie u nasady ko?zyn a jaszczurki posiadaj?gruczoły udowe.
Częś?gad? wiedzie drapieżnicy tryb życia. Do tego potrzebne jest odpowiednie oręże w postaci z?? i pazur?. ?łwie co prawda z?? nie maj? lecz potrafi?pożądanie ugryźć i zrani?za pomoc?'dzioba', mog?si?r?nie?schowa?w swojej skorupie, kt?ej g?na częś?powstała z przekształcenia żeber i ościstych wyrostk? kr?? w kostne płyty a dolna brzuszna częś?pancerza stanowi zmodyfikowany obojczyk i żebra brzuszne. Pozostali przedstawiciele tej gromady posiadaj?uz?ienie. Obecny jest u nich polifiodontyzm - czyli zdolność stałego wymieniania uz?ienia. Nie dotyczy to jednak agam i kameleon?.
Warto wspomnie?o układzie krwionośnym tych zwierząt. Składa si?on z serca i naczy?krwionośnych. Serce zbudowane jest z dw?h przedsionk? oraz komory podzielonej niepełn?przegrod?na dwie części. Wyjątek stanowi?krokodyle, gdy?ich serce posiada pełn?przegrod?
Wi?szość gad? składa jaja, lecz s?r?nie?wyjątki jajożyworodne a nawet żyworodne! Jaja zawieraj?duże ilości żółtka w osłonkach pergaminowatych, lecz u żółwi i krokodyli s?one wapienne.
Powyższe cechy stanowi?pewne szczegóły, lecz to z czego gady s?najbardziej znane jest ich zmiennocieplność. W przeciwie?twie np. do nas ssak? ich temperatura jest w pełni uzależniona od ciepłoty otoczenia. Fakt ten wpływa na całe życie tych stworze? To właśnie przez niego gady lubi?(a wr?z musz?) wygrzewa?si?na sło?u, zapadaj?w sen zimowy ale także dlatego ich wyst?owanie jest ograniczone do stref o odpowiedniej temperaturze. Dlatego te?tropiki mog?pochwali?si?najwi?sz?różnorodności?tych zwierząt zar?no pod wzgl?em form, kolor? i rozmiar?. Generalnie ciężko jest oszacowa?rzeczywist?liczb?gatunk?, lecz przypuszcza si?i?na świecie jest ich ok 6300.
Skupmy si?jednak na naszym kraju. Podobnie jak w pozostałej częś?Europy Środkowej i Północnej Polska nie może pochwali?si?zbyt wieloma gatunkami gad?. Jest ich zaledwie 9 i wszystkie podlegaj?ścisłej ochronie.
Gady w Polsce
- * żółwie (Testudines)
- o żółwie błotne (Emydidae)
- * łuskonośne (Squamata)
- o jaszczurki właściwe (Lacertidae)
- o padalcowate (Anguidae)
- o połozowate (Colubridae)
- o żmijowate (Viperidae)
żółw błotny
Jest to jedyny nasz rodzimy żółw. W środowisku naturalnym potrafi on doży?120 lat. ?łw błotny nie należy do gigant?, gdy?rzadko przekracza długość 20cm a waga waha si?w granicach 1kg. Jego g?na częś?skorupy (karapaks) ma barw?oliwkowobrązow? jest średnio wypukła i pokrywaj?j?gładkie, regularne rogowe tarcze. Spodnia częś?(plastron) pokryta jest dużymi nieregularnymi jasnymi plamami, podobnie jak głowa, szyja i odnóża. Co ciekawe zdarzaj?si?okazy zupełnie czarne lub pozbawione plamek. Zar?no u samc? jak i samic źrenica oka jest okrągła, lecz u tych pierwszych oczy maj?z reguły t?z?k?rudopomara?zow?lub brązow? a samice maj?je upstrzone żółtymi plamkami z niekiedy całkiem żółt?t?z?k?
Gatunek ten wyst?uje głównie na niżu w pobliżu wody, kt??opuszczaj?tylko samice w celu złożenia jaj. ?łwie te czuj?si?dobrze w niedużych, zarastających jeziorkach, leśnych oczkach, bagnach, g?to zarośni?ych i trudno dost?nych starorzeczach. Nie pogardz?r?nie?dużym stawami lub wolno płynącymi rzeczkami z g?t?roślinności?
Ich pokarm stanowi?spotkane w wodzie zwierz?a takie jak kijanki, żaby, owady, larwy, ślimaki czy małe rybki. Nie s?wybredne i nie pogardz?także padlin?
?łwie błotne to wspaniali nurkowie. Potrafi?sp?zi?pod wod?nawet jedn?godzin? Poza tym s?te?dobrymi pływakami, niepokojone szybko ratuj?si?ucieczk? Podobnie jak inne gady żółw ten zapadaja w sen zimowy, kt?y trwa zazwyczaj 5 miesi?y. Ze snu wybudzi?go może jedynie ładna, ciepła pogoda, kt?a pojawia si?zazwyczaj w maju lub kwietniu. Od razu po przebudzeniu, nie tracąc czasu, żółwie przyst?uj?do god?. Samica opuszcza bezpieczne schronienie w wodzie i wyrusza w poszukiwaniu odpowiedniego miejsca do złożenia jaj. W ten spos? potrafi wyw?rowa?nawet na odległość 5km! Gdy dotrze na miejsce przyst?uje do pracy. Wykopanie gniazda zajmuje jej ok. 2h a składanie jaj trwa kilkadziesiąt minut, przeci?nie po 6-16 sztuk w cienkich wapiennych skorupkach o wymiarach ok. 2x3 cm.
do g?yjaszczurka zwinka
O tej jaszczurce słysza?niemal każdy, wiele os? zapewne te?j?widziało, gdy?jest to najczęściej spotykany gad w Polsce. Nie jest duża. Mierzy najczęściej 20 cm wraz z ogonem. Jest ona dość podobna do jaszczurki żywor?ki, lecz można je odróżni?na podstawie m.in. kształtu głowy a przede wszystkim ubarwienia. Samce zwinek maj?zielonkawe podbrzusze, czasem okraszone drobnymi plamkami. Podczas okresu godowego, czyli w maju, ubarwienie to ulega zmianie. Staj?si?oni w?czas intensywnie zieloni. Samica natomiast podbrzusze ma szare lub kremowe. Generalnie gady te potrafi?mie?różnorodne ubarwienie, grzbietem biegnie szeroka pr?a, cz?to przecinana jakimi?plamkami, chocia?można te?spotka?osobniki bez niej. Czasem posiadaj?po bokach ciała dwie pr?i z brązowo-czarnych plam. Można r?nie?spotka?osobniki o jednolitym brązowym kolorze, cho?s?one dosy?rzadkie. Młode osobniki, podobnie jak u innych jaszczurek, s?znacznie ciemniejsze od dorosłych.
Niezwykłą i zarazem bardzo przydatn?zdolności?jaszczurek, jest umiej?ność odrzucenia ogona. W chwili zagrożenia jaszczurka pozostawia za sob?jedynie sw? ogon, kt?y wije si?i podskakuje, przykuwając uwag?napastnika. Oczywiście ogon jaszczurce odrasta po pewnym czasie.
Mimo, i?jest to zwierz?narażone na wiele niebezpiecze?tw w postaci węży, ptak? drapieżnych, łasic, borsuk? i innych średniej wielkości ssak?, jest ono pełnowartościowym drapieżnikiem. Poluje wśr? traw na rozmaite bezkr?owce takie jak pająki, ślimaki czy owady i niekiedy gąsienice. Mało sympatycznym aspektem pożywienia jest kanibalizm. Zdarza si? i?zwinka pożre młode własnego gatunku bąd?innych jaszczurek. Swoje ofiary uśmierca przez połkni?ie, lecz wi?sze sztuki najpierw energicznie potrząsa trzymając w pyszczku lub uderzając nimi o ziemi?
Życie zwinki toczy si?w obr?ie jej małego terytorium, obfitego w traw?i zarośla. Potrafi sp?zi?na nim całe swoje życie. Noc oraz upalne lub chłodne dni zwinki sp?zaj?w swoich norkach, kt?ych jest kilka w okolicy. Noclegownie te potrafi?one mierzy?8m długości i zazwyczaj s?na głębokości 5cm. Sp?zaj?tam r?nie?zim? kt?a u tych gad? zaczyna si?w październiku a ko?zy w okolicach kwietnia, kiedy to rozpoczyna si?okres godowy. Samce po zmianie barwy tocz?zaciekłe boje na oczach samicy o prawo do kopulacji. Mimo niewielkich rozmiar? ich walki wyglądaj?naprawd?poważnie! Samce w tym czasie nie próżnuj?i staraj?si?zapłodni?tyle samic ile zdołaj? Po zako?zeniu god? samica wykopuje niewielk?nork? gdzie składa od 5 do maksymalnie 18 jaj. Po upływie 6 tygodni wykluwaj?si?małe jaszczurki zdane zupełnie na siebie.
do g?yjaszczurka żyworodna
Jaszczurka ta podobna jest do opisanej powyżej zwinki, lecz zasadnicz?różnic? poza ubarwieniem, jest fakt, i?żywor?ka nie posiada wąskich łusek na grzbiecie. Jej grzbiet przybiera różne odcienie brązu, posiada ona r?nie?na nim 3 rz?y plam wpół okrągłych cz?to zlewających si?ze sob?oraz 2 jasnożółte lub białawe linie biegnące wzdłu?grzbietu. U samc? w czasie god? podbrzusze zmienia si?w jaskrawopomara?zowe do czerwonego z delikatnymi plamkami, natomiast poza tym okresem jest ono pomara?zowo-żółte. W przypadku samic podbrzusze jest jasnoperłowe i bezplamiste. Jej długość ciała wynosi zazwyczaj 16 cm.
Generalnie oba gatunki jaszczurek wiod?dość podobny tryb życia. Żywor?ka r?nie?zamieszkuje trawiaste podmokłe tereny, śr?leśne polany, zazwyczaj w pobliżu wody. Menu tych jaszczurek r?nie?jest zbliżone, s?to pająki, wije, ślimaki i dżdżownice.
Zasadnicz?jednak różnic?jest jajożyworodność, kt?a polega na tym, i?jajeczka znajduj?si?wewnątrz ciała samicy i tam 'dojrzewaj?. Gdy nadejdzie odpowiedni czas, młode wykluwaj?si?z osłon jajowych w momencie składania jaj lub chwil?później. W ten spos? wyglądaj?jakby rodziły si?podobnie do ssak?. Ich liczba waha si?od 5 do 13. Gody odbywaj?si?w maju, po opuszczeniu kryj?ek, w kt?ych sp?ziły zim? trwając?u nich od września lub października do marca lub kwietnia.
W chwili zagrożenia żywor?ka ratuje si?ucieczk?w stron?wody, gdy?jest doskonałym pływakiem. Nie jest jednak dość szybka, wi? nie stanowi specjalnie trudnej zdobyczy.
do g?yjaszczurka zielona
W przeciwie?twie do dw?h powyższych gatunk? jest znacznie wi?sza. Potrafi osiąga?długość ciała dochodząc?do 40cm. Takie rozmiary zagwarantowały jej numer jeden w Europie Środkowej spośr? jaszczurek posiadających ko?zyny. Masa ciała jest r?nie?imponująca i dochodzi do 1kg. Podobnie jak jej kuzynki zamieszkujące Polsk? r?nie?i ta jaszczurka najlepiej czuje si?na terenach trawiastych bogatych w krzewy, tereny suche, kamieniste i oczywiście słoneczne. Tam buduje swoje norki, w kt?ych zimuje.
Jak ju?wiemy jaszczurki najlepiej rozróżnia?po ich ubarwieniu. Jak sama nazwa wskazuje jaszczurka zielona jest - zielona, ale to dotyczy samc?. Niekiedy maj?oni r?nie?czarne plamki. Samice maj?bardziej szarozielony odcie?i s?pokryte nieregularnymi ciemnymi plamkami z jasnymi liniami wzdłu?grzbietu. Podbrzusze jest żółtozielone lub po prostu żółte.
Menu tych gad? r?nie?nie odbiega od kanonu jaszczurek. S?to głównie owady, lecz zdarza si? i?poluj?one na inne, mniejsze jaszczurki lub węże.
Okres godowy rozpoczyna si?ma przełomie kwietnia i maj? W?czas samce przybieraj?niebieskie ubarwienie po obu bokach pyszczka. Kolory te sprawiaj? i?jaszczurka zielona jest najładniejsz?jaszczurk?środkowej Europy. Samica składa jajeczka w liczbie 5-12. S?one wi?sze ni?u innych jaszczurek i mog?osiąga?rozmiar 18x18 mm. S?oczywiście w pergaminowatych osłonkach.
do g?ypadalec zwyczajny
Nie jedna osoba za pewne uciekła przed nim w popłochu sądząc, i?jest wężem. Nic bardziej mylnego! To beznoga jaszczurka, kt?a po przyjrzeniu si?bardzo różni si?od węża. Co prawda r?nie?ma podłużne, walcowate ciało, lecz jest ono pokryte okrągłymi łuskami. Przede wszystkim należy zwr?i?uwag?na głow?- jest mała z zaokrąglonym pyskiem i nie oddzielona od reszty ciała tak wyraźnie jak u węży. Dodatkowo padalec posiada powieki w przeciwie?twie do węży. Oczy natomiast s?bursztynowe.
Podobnie jak inne jaszczurki, r?nie?on potrafi odrzuci?ogon w chwili zagrożenia, lecz na co dzie?nie jest on wyodr?niony od reszty ciała, dlatego te?padalec tak bardzo przypomina węża. Po zabliźnieniu ogon niestety nie odrasta ju?taki jak dawniejszy, zazwyczaj jest kr?szy. Generalnie ogon stanowi połow?długości tego gada, kt?y potrafi mierzy?40-50cm.
Padalce nie s?zbyt kolorowe, lecz ich ubarwienie potrafi by?różnorodne. Samca od samicy odróżnimy po kolorze podbrzusza. U tych pierwszych jest on jasno szare a u samic czarne lub ciemnoszare. Przeważnie przez grzbiet przebiegaj?dwie podłużne linie. Plamki wyst?uj?niezmiernie rzadko.
W odróżnieniu od pozostałych jaszczurek wyst?ujących w Polsce, ta preferuje nocny tryb życia. Gdy zapada zmierzch wyrusza na polowanie. Niestety jest dość powolna, dlatego te?żywi si?tym co nie jest od niej szybsze. Dlatego właśnie cz?to zadowala si?ślimakami, lecz stawonogi i ich larwy r?nie?si?zdarzaj? Podobnie jak węże używa j?yka do łapania cząsteczek zapachu, dzi?i czemu może sprytnie wytropi?swoja ofiar? Oczywiście padalce s?zupełnie niegroźne dla ludzi, gdy?nie posiadaj?jadu, lecz małym bezkr?owcom wystarczy uścisk jego szcz? i szybkie połkni?ie, aby dokona?żywota.
Zastanawiające może by?to, i?skoro jest to zwierz?zmiennocieplne to dlaczego jest aktywne noc? Otóż padalce nie przepadaj?za ostrym światłem. Wystarczy im przesiadywanie w trawie lub pod liśćmi. Żyj?wi? na terenach zacienionych, wilgotnych, lecz nie bagnistych. S?to zazwyczaj skraje polan. Tak jak inne jaszczurki zimuj?w norkach lub w spr?hniałym drewnie. Wybudzaj?si?w okolicy marca i przyst?uj?do god?. Samce staj?si?w?czas waleczne i mimo braku odnóży r?nie?wiod?zaci?e boje o prawo do kopulacji z samic? Akt miłosny trwa nawet godzin? Po upływie ok. 12-14 tygodni samica jest gotowa do składania jaj. Nie zakopuje ich w żadnej norce, lecz nosi je w swoim ciele. Podobnie jak jaszczurka żywor?ka padalec r?nie?jest jajożyworodny.
do g?yzaskroniec zwyczajny
Zostawmy jaszczurki w spokoju i przejdźmy do węży. Zaskroniec to gatunek niejadowity, lecz zaatakowany broni si? Spokojnie, najczęściej objawia si?to udawaniem martwego z jednoczesnym uwalnianiem nieprzyjemnie pachnącej cieczy, kt?a ma za zadanie odstraszy?napastnika. Nie wszyscy jednak chc?ucieka?od tego zwierz?ia. Kiedy?na terenach Litwy domostwo, w pobliżu kt?ej zadomowiły si?te węże mogło spodziewa?si?pomyślności.
Mimo to jest si?czego ba?na pierwszy rzut oka, gdy?samice tego węża osiągaj?długość od 85 do 120 cm a samce od 70 do 100 cm. Zaskro?a rozpozna?można po charakterystycznych półksiężycowych plamkach w okolicy tylnej części głowy, tak jakby 'za skroniami'. Stąd pochodzi jego polska nazwa. Reszta ciała jest ciemna. Tak wi? po dostrzeżeniu tych plam możemy by?pewni, i?nic nam nie groni. Niestety żaby, traszki, ryby i drobne gryzonie nie mog?czu?si?tak beztrosko. Gad ten jest drapieżnikiem, kt?y połyka swoje ofiary bez uprzedniego uśmiercania ich. Ciekawostk?jest, i?zaskroniec atakuje tylko poruszające si?zwierz?a, wi? stojąc w bezruchu ofiara ma szans?ujść z życiem, ale kto wytrzymałby takie napi?ie...
Generalnie zaskro?c lubi tereny podmokłe wr?z bagniste. Istotne jest sąsiedztwo jeziora, gdy?gad ten doskonale pływa i nurkuje! Zdarza si? i?niekt?e osobniki wyw?ruj?nad morze. Oczywiście lubi wygrzewa?si?na sło?u. Jest on najliczniejszym rodzimym wężem, lecz nawet to nie zwalnia go ze statusu obj?ego ochron?
Samica po odbyciu god? składa 20 jaj, kt?e ukrywa głęboko w rozkładających si?szczątkach roślinnych. Mog?to by?pryzmy kompostowe, stos opadłych liści, sterty obornika lub hałdy trocin.
do g?ywąż Eskulapa
Czy zastanawialiście si?dlaczego służby medyczne i apteki cz?to w swoim symbolu maj?węża? Otóż jest to ten gatunek! W starożytności by?to świ?y wąż, atrybut greckiego boga sztuki lekarskiej Asklepiosa, lecz w Rzymie by?on zwany właśnie Eskulapem. Historia ta nie jest jednak do ko?a sprawdzona, gdy?podejrzewa si? i?miejsce węża w starożytności zast?owa?pasożytniczy robak medy?ki.
Obecnie jest to po prostu najwi?szy wąż żyjący w Polsce oraz Europie Środkowej. Długość jego ciała spokojnie przekracza 2m a najczęściej jest to ok 225cm. Podobnie jak u zaskro?a samice s?znaczenie wi?sze od samc?. Gad ten jest jasnobrązowy lub szaroczarny, łuska posiada jasne brzegi a brzuch jest kremowy. Niestety wąż ten jest krytycznie zagrożony.
Jest to rzadki gatunek. Wyst?uje w lasach liściastych na terenach pag?kowatych wśr? ska?i na silnie nasłonecznionych stokach, poniewa?lubi ciepło promieni słonecznych. Cz?to zamieszkuje doliny rzeczne. Zr?znie wspina si?po drzewach i krzewach.
R?nie?ten gatunek nie jest jadowity. Jego ofiarami s?zazwyczaj piskl?a, jaja, drobne ssaki, jaszczurki oraz małe węże. Ma jednak inn?strategi?zabijania ni?zaskroniec. Eskulap chwyta zdobycz pyszczkiem za głow? po czym owija si?wokół niej i dusi a nast?nie połyka.
Gody przypadaj?na przełom maj?i czerwca. Po ich zako?zeniu samica jest gotowa do składania jaj, jest ich najczęściej 5-20 sztuk. Ukrywa je w ciepłym i wilgotnym miejscu, gdzie po kilkudziesi?iu dniach wyl?aj?si?z nich młode 20-30cm węże.
do g?ygniewosz plamisty
To kolejny gatunek niejadowitego węża wyst?ującego w Polsce. Jest on jednak wysoko narażony na wygini?ie! Nie ma on tak imponujących rozmiar? jak wąż Eskulapa. Gniewosz zazwyczaj mierzy do 80cm długości. Jak sama nazwa wskazuje posiada jasne plamy na brązowym ciele. Samice s?bardziej szare. Czasami pomyli?go można ze żmij? gdy?owe plamki łącz?si?ze sob?tworząc zygzaki. Odróżni?te dwa gatunki można po oczach - gniewosz posiada okrągłą źrenic?i żółt?t?z?k?
Napotykając go nie spodziewajmy si? i?ucieknie w popłochu. Najczęściej na widok niebezpiecze?twa zamiera w bezruchu. Zaniepokojony może boleśnie ugryźć. Dla człowieka jest zupełnie niegroźny, lecz jaszczurki a niekiedy żaby czy myszy, powinny obawia?si?jego śmiertelnego, duszącego uścisku.
Gatunek ten wyst?uje w odróżnieniu od pozostałych węży na suchych terenach, oczywiście nasłonecznionych. Spotka?go można na zboczach porośni?ych k?ami krzew?, na łąkach, skrajach las?, polanach oraz wrzosowiskach.
Jak wida?zjawisko jajożyworodności nie jest wcale tak?niezwykłą i rzadko spotykan?cech?wśr? polskich gad? jak mogłoby nam si?wydawa? gdy?r?nie?ten gatunek rozmnaża si?właśnie w ten spos?. Po godach, przypadających na przełom kwietnia i maja, samica składa jaja a na świat przychodzi najczęściej 5-15 młodych.
do g?yżmija zygzakowata
Jest to jedyny gad w Polsce, kt?ego tak naprawd?powinniśmy si?obawia? Nie jest to jednak pow? do t?ienia tego zwierz?ia, gdy?podlega ono ochronie. Jad jest naturaln?mieszank?kilku toksyn, kt?e maj?na celu uśmiercenie ofiary i obron?przed innymi drapieżnikami. Mikstura ta ma kilka działa? Przede wszystkim uszkadza układ nerwowy, co powoduje martwic?tkanek, zmniejszon?krzepliwość krwi oraz zmiany rytmiki pracy serca. Generalnie ukąszenie jest zagrożeniem wyłącznie dla dzieli lub os? starszych. Najpierw gad jednak stara si?odstraszy?człowieka poprzez głośne syczenie, kąsa jedynie w ostateczności, gdy czuje si?osaczony. Pozostawiony w spokoju nic nam nie zrobi.
Oczywiście jad nie zosta?przygotowany aby walczy?z ludźmi, lecz do łapania głównie małych ssak? owadożernych i gryzoni. Żmija nie pogardzi także żab? jaszczurk? piskl?iem czy nawet owadami.
Żmija do małych zwierząt nie należy. Potrafi mierzy?70 a nawet 90 cm długości. Nie trudno j?rozpozna? gdy?posiada brązowy, srebrzysty lub czarny kolor ciała. Na grzbiecie maluje si?charakterystyczny wz? w kształcie zygzaka, stąd polska nazwa. Źrenica w przeciwie?twie do wyżej opisanych węży jest pionowa.
Gatunek ten upodoba?sobie obrzeża las?, podmokłe łąki oraz polany leśne. Dobrze czuje si?w Polsce, gdy?preferuje chłodniejsze mikroklimaty, kt?e nie trudno spotka?na terenie naszego kraju. Tak łatwo go spotka? gdy?prowadzi dzienny tryb życia. Ch?nie przebywa pod kamieniami, krzewami lub wśr? korzeni drzew.
To kolejny przykład jajożyworodności, o czym informuje nas nazwa łaci?ka tego gada - Vipera. Pora godowa rozpoczyna si?w okolicach kwietnia i maja. W przypadku żmii zygzakowatej nie jest to taka prosta sprawa. Najpierw samce tocz?zaci?e boje, oplatając si?wzajemnie i unosząc głow?ponad powierzchni?ziemi. Zwyci?ca otrzymuje prawo do kopulacji, lecz najpierw należy odegra?zaloty, co wraz z kopulacj?może zająć kilka godzin. Samica składa jaja po czym 'rodzi' 5-15 małych żmij.
do g?yżółw czerwonolicy
Zwany r?nie?żółwiem czerwonouchym jest z rodziny żółwi błotnych, tak jak nasz rodzimy żółw błotny, lecz w przeciwie?twie do niego nie jest naturalnym składnikiem rodzimej fauny. Generalnie wyst?uje on w obu Amerykach a do środowiska w Polsce przedosta?si?za spraw?człowieka. Ofiarowanie wolności pupilowi, w tym przypadku żółwiowi, ale dotyczy to r?nie?innych zwierząt, może stanowi?zagrożenie dla rodzimej fauny i flory. Gatunki introdukowane wypieraj?naturalnie wyst?ujące zwierz?a i rośliny oraz stanowi?zagrożenie dla ekosystem?. Pami?ajmy, i?takie działania s?ponadto łamaniem przepis? dotyczących ochrony przyrody.
Zapewne wszyscy widzieli takiego żółwia w sklepie zoologicznym. Mierzy on zazwyczaj 12,5 - 28,9 cm długości karapaksu. Jest barwy oliwkowo-zielonej a po bokach zielonej głowy znajduje si?charakterystyczna plama, skąd pochodzi polska nazwa tego gada.
Podobnie jak nasz rodzimy żółw błotny, czerwonolicy zamieszkuje najczęściej wi?sze zbiorniki wodne ze stojąc?wod? Dlatego właśnie może stanowi?on zagrożenie dla żółwia błotnego, gdy?istnieje prawdopodobie?two wypierania go z naturalnych siedlisk.
Młode żółwiki żywi?si?głównie pokarmem zwierz?ym, lecz z czasem przechodz?na diet?wegetaria?k? Ciekawostk?jest, i?połykaj?one pokarm pod wod? gdy?nie posiadaj?one mięśnia poruszającego j?ykiem i nie maj?jak go przesuwa?
Zim?sp?za na dnie zbiornik?. Gdy nadchodzi czas god? po kopulacji samica składa 4-23 jaj dwa lub trzy razy w sezonie. Jeśli młode żółwiki wyl?n?si?późn?jesieni?a na dworze nie panuj?ju?dogodne warunki, mog?one przezimowa?w gnieździe i wyjść dopiero wiosn?
do g?yOchrona gad? w Polsce.
Całkowitej ochronie prawnej podlegaj?wszystkie gatunki gad? na terenie naszego kraju. Ich stopie?zagrożenia co prawda jest różny, ale nie zmienia to faktu, i?s?one zagrożone wygini?iem. Do najsilniej narażonych zaliczy?można żółwia błotnego, węża Eskulapa i jaszczurk?zielon? Przyczyn?wymierania żółwia może by?osuszanie teren? podmokłych oraz obniżenie poziomu wody, spowodowane ingerencj?człowieka w środowisko naturalne. Węże s?zagrożone przede wszystkim przez swoj?złą opini? Ludzie w swej nieświadomości, 'wychowani' na telewizji, myśl?i?węże należy t?i?aby czu?si?bezpiecznie.
Mimo i?jaszczurka żywor?ka, żmija zygzakowata i jaszczurka zwinka s?rozpowszechnione i lokalnie liczne to nie można lekceważy?ich obecności i należy kontrolowa?ich liczebność. Zagrożeniem dla nich r?nie?jest bezpośrednie t?ienie przez ludzi oraz zanik ciepłych i nasłonecznionych siedlisk. Człowiek silnie przekształca środowisko, przystosowując je do wykorzystania gospodarczego, to jednak zabiera dom zwierz?om, ale r?nie?niszczy wyst?ujące tam rośliny. Co?co dla człowieka jest 'nieużytkiem' i zostaje 'zagospodarowane' dla gad? jest wymarzonym miejscem do życia.
Wiemy ju? i?to głównie człowiek jest zagrożeniem dla tych zwierząt. Jak można je chroni? Ważna jest edukacja i uświadamianie ludzi, i?jeśli nie zmienimy naszego nastawienia do gad? to mog?one zupełnie wyginąć. Zaburzyłoby to r?nowag?w ekosystemach i doprowadziłoby to do obniżenia bioróżnorodności.
Jak ju?wspominałam wszystkie gady obj?e s?ochron?gatunkow? Oczywisty staje si?fakt, i?nie możemy tych zwierząt t?i? zabija? płoszy? niszczy?ich miejsc rozrodu i zimowania, odławia?itp. Lecz w zderzeniu z nieświadomości?ludzk?takie przepisy na niewiele si?zdaj? Ważna jest wi? ochrona całych ekosystem?, nie tylko ich element?, jakimi s?zwierz?a i rośliny. Obecnie tworzy si?rezerwaty przyrody na różnych obszarach Polski, r?nie?takie kt?e maj?na celu chroni?gady. Jest to jednak bierna forma ochrony, niekiedy niewystarczająca.
W życie można wprowadzi?bardziej skuteczn?ochron?czynn? kt?a w przypadku gad?, polega na tworzeniu nowych biotop?. Oczywiście wszystko jest dopasowane do ścisłych wymaga?konkretnych gatunk?. W ten spos? powstaj?sztuczne zbiorniki wodne lub na trawiastych terenach umieszcza si?sterty kamieni.
Niestety fragmentacja siedlisk nie sprzyja ochronie zwierząt. Drogi zbieraj?ogromne żniwa wśr? wszystkich grup organizm?, niestety gady r?nie?bior?w tym udzia? Czynn?metod?ochrony może wi? by?sprawienie, i?jezdnie b??dla nich niedost?ne. W ten spos? można uchroni?wiele istnie?
Dość kontrowersyjn?metod?ochrony wśr? przyrodnik? i naukowc? jest odławianie dzikich zwierząt, rozmarzanie ich w niewoli i wypuszczanie na obszarach gdzie dany gatunek jest zagrożony lub ju?wyginął. Co prawda odłowy dzikich zwierząt b?ących obj?ymi ochron?gatunkow?jest zabronione, ale pomoc w przetrwaniu jaj bywa bezcenna. W ten spos? do natury 'wraca' 100% osobnik?, kt?e na wolności mogłyby paść ofiar?drapieżnik?, b?ąc jeszcze w skorupce. Tak wi? plac?ki naukowo-badacze mog?uzyska?odpowiednie zezwolenia na prowadzenie takich działa? Niestety aby potwierdzi?skuteczność tej metody wypuszczane zwierz?a powinny by?monitorowane a nie zawsze jest to możliwe. Taka introdukcja musi by?przeprowadzana przez wybitnych specjalist? w zakresie biologii i konkretnego gatunku. Należy r?nie?zbada? czy np. miejsce z kt?ego wyginął gad jest ju?przyst?ne i wolne od zanieczyszcze?czy innych powod? jego znikni?ia.
Podsumowując najważniejsza jest edukacja społecze?twa oraz zastanawianie si?nad konsekwencjami własnego post?owania. Szanujmy otaczając?nas przyrod? gdy?jest ona domem dla wielu stworze?ale jest r?nie?naszym środowiskiem niezb?nym do życia.
do g?yAurot: Dagona
Bibliografia:
'Spotkania z Przyrod? Zwierz?a.' W. Stichmann, E. Kretzschmar , Warszawa 2006
komentarze