Jerzyk - podniebny akrobata
Domena: Eukariota
Kr?estwo: Zwierz?a
Typ: Strunowce
Gromada: Ptaki
Rząd: Jerzykowe
Rodzina: Jerzykowate
Nazwa systematyczna: Apus apus (Linnaeus, 1758)
Lato jednym kojarzy si?z wyjazdem nad morze, innym z w?r?kami po g?ach... Ale na pewno wielu z Was zwr?iło uwag?na ptaki latające szybko po niebie, popiskując przy tym zazwyczaj o zmierzchu. Czarne, sierpowate skrzydła, niesamowita pr?kość i charakterystyczne dźwi?i - te latające mi?zy naszymi blokami ptaki to jerzyki.
Człowiek zadzierając głow?do g?y m?łby si?zastanowi?.. No dobrze, jerzyki, ale co z tego? Otóż wiele, poniewa?owe ptaki tak powszednio widywane s?na prawd?niezwykłe - a o tym ju?mało kto wie.
Przyjrzyjmy si?im bliżej. Spotka?je można na terenie blokowisk, urwisk i miejscami w lasach. Dużo ich jest wi? w miastach i na przedmieściach. Lubi?star?zabudow? wieżyczki... Tam gdzie co?spr?hniało, co?odpadło i da si?tam wcisnąć. Maj?charakterystyczne długie skrzydła, umożliwiające im niezwykle precyzyjny lot na znacznych wysokościach, dochodzących do 4000 m n.p.m. Ich rozpi?ość wynosi 40cm. Swoimi zdolnościami lotniczymi stawiane s?w szeregu obok kolibr?. Potrafi?lata?z pr?kości?dochodzącej do 200 km/h. Dla por?nania gepard jest najszybszym zwierz?iem lądowym - osiąga 113 km/h. Jerzyk z pewności?wygrywa ten wyścig ale jedynie w powietrzu. Na pierwszy rzut oka przypominaj?jaskółki ale tak na prawd?nic ich nie łączy. Jerzyki s?niemalże całe czarno-brązowe z niewielk?jasn?plamk?na gardle. Posiadaj?te?rozwidlony ogon i s?wi?sze od naszych jaskółek. Jerzyki osiągaj?długość ok. 16-19cm i ważą zazwyczaj 30-58g. Maj?małą głow?i kr?ki, szeroki dzi?ek. Samce nie różni?si?od samic - nie wyst?uje wi? dymorfizm płciowy. Szybuj?w przestworzach w charakterystyczny spos?. Po gwałtownych uderzeniach skrzyde?nast?uj?kr?ka faza lotu ślizgowego.
Doda?należy, i?Jerzyk nie wyst?uje tylko w Polsce. Spotka?go można niemal w całej Europie, Azji i północnej Afryce. Jako ciekawostk?doda?można, i?w j?yku angielskim jerzyk to inaczej 'swift' co w wolnym tłumaczeniu znaczy pr?ki, szybki, rychły - co świetnie charakteryzuje tego ptaka. Co do polskiej nazwy niestety nie znalazłam uzasadnienia. Poniżej widzimy mapk?przedstawiając?zasi? wyst?owania jerzyka. Na czerwono zaznaczono zasi?i l?u a na niebiesko zasi?i zimowania tych ptak?.
No dobrze... mały, ciekawie wyglądający ptak. I co dalej? Co w nim tak niezwykłego? Każdy wie, że zdobywa on pożywienie w locie. S?to zazwyczaj drobne owady. Niekiedy, przy złej pogodzie poluj?zdalna od gniazda. Ale tak na prawd?jerzyki nie tylko jedz?w locie... Ale te?śpi?- krążąc w letargu na wysokości kilku tysi?y metr?. Ponadto pij?w locie a nawet kopuluj?i zbieraj?materia?na gniazdo. W zasadzie ptaki te przez trzy lata nie musiałyby lądowa?na ziemi.
Jest jednak jedna rzecz, kt?a zmusza je do zejścia na ziemi? Tak przyziemna sprawa jak zakładanie gniazd. Robi?to zazwyczaj w szelitach, szparach mi?zy płytami blok? i innych tego typu kryj?kach. Niekiedy także w dziuplach drzew. Zatrzymuj?si?na chwil?r?nie?w nietypowy spos?. Chwytaj?si?pionowo ściany specjalnie przystosowanymi do tego ko?zynami. W zasadzie to ich nogi s?bardzo uwstecznione ale za to doskonale przystosowane do ich trybu życia. Wyjaśni?można, że t?ich niezwykłą cech?zawarto w ich łaci?kiej nazwie apus co można przetłumaczy?jako "beznogi". Co prawda jerzyk nogi posiada ale wszystkie 4 palce skierowane s?do przodu, a nie jak u wi?szości ptak? gdzie jeden jest skierowany do tyłu. Na płaskiej powierzchni miałyby ogromne problemy z poruszaniem si? Nie potrafiłyby r?nie?dobrze wystartowa?- najlepiej robi?to właśnie z pozycji pionowej.
W ciepłym okresie naszego roku, czyli od maja do lipca składa 2-3 jaja. Jerzyki to społeczne ptaki i najczęściej gniazduj?w koloniach. Wyprowadzaj?jeden l? w roku i jajami opiekuj?si?oboje rodzice, wysiadując je 20 dni. Po wykluciu małe jerzyki s?uzależnione od ich opieki. Razem dostarczaj?swojemu potomstwu niezb?nego pokarmu. Deszcz jest ogromnym wrogiem dla tych ptak? - uniemożliwia on lot. Czasami rodzice musz?żerowa?zdalna od gniazda. Jednak nie ma co si?martwi?- małe sprytne ptaszki wiedza jak poradzi?sobie z chudymi dniami. Zapadaj?w odr?wienie, przypominające sen zimowy, zmniejszaj?w?czas sw? metabolizm i zapotrzebowanie energetyczne. Czekaj?w ten spos? na popraw?pogody i rodzic? z pokarmem. Nie dzieje si?to jednak bez strat dla ptak?. Spowalniaj?w ten spos? sw? wzrost ale za to mog?przeży? Jest to jednak cenniejsze biorąc pod uwag? że jerzyki l?n?si?tylko raz w roku i maj?stosunkowo niewiele młodych. W sprzyjających warunkach ptaszki opuszczaj?gniazdo po 40 dniach.
Niestety reszta roku w Polsce uniemożliwia pozostanie jerzykom tu na zim? Jak ju?wiemy zła pogoda zagraża ich egzystencji. Ju?wi? w sierpniu szykuj?si?do lotu - do cieplejszych stron - najczęściej do południowej Afryki. Mimo,i?tak kr?ko jerzyk przebywa w Polsce to rozmnaża si?właśnie tutaj. Jest pod ochron?
Aby bliżej pozna?tego niezwykłego ptaka, o kt?ym właśnie przeczytaliście zapraszam na poniższe witryny i do obejrzenia filmu.
Po wejściu na poniższ?stron?możemy ściągnąć głos jerzyka w formacie mp3.
Na owej stronie można obejrze?zdj?ia rozwoju piskląt. Fotografie były robione co kilka dni i wspaniale wida?jak małe łyse stworzonka zamieniaj?si?w dorosłe pi?ne i pełne wdzi?u jerzyki.
A tutaj możemy podejrze?życie jerzyk? z ukrytej kamery w ich gnieździe. Niestety podpisy na zdj?iu s?w j?yku niemieckim ale i tak warto poogląda?
Aurot: Dagona
Bibliografia:
"Spotkania z przyrod? Zwierz?a" Wilfried Stichmann, Erich Kretzschmar
Zdj?ia pochodz?z: