Jerzyk - podniebny akrobata
Domena: Eukariota
Królestwo: Zwierzęta
Typ: Strunowce
Gromada: Ptaki
Rząd: Jerzykowe
Rodzina: Jerzykowate
Nazwa systematyczna: Apus apus (Linnaeus, 1758)
Lato jednym kojarzy się z wyjazdem nad morze, innym z wędrówkami po górach... Ale na pewno wielu z Was zwróciło uwagę na ptaki latające szybko po niebie, popiskując przy tym zazwyczaj o zmierzchu. Czarne, sierpowate skrzydła, niesamowita prędkość i charakterystyczne dźwięki - te latające między naszymi blokami ptaki to jerzyki.
Człowiek zadzierając głowę do góry mógłby się zastanowić... No dobrze, jerzyki, ale co z tego? Otóż wiele, ponieważ owe ptaki tak powszednio widywane są na prawdę niezwykłe - a o tym już mało kto wie.
Przyjrzyjmy się im bliżej. Spotkać je można na terenie blokowisk, urwisk i miejscami w lasach. Dużo ich jest więc w miastach i na przedmieściach. Lubią starą zabudowę, wieżyczki... Tam gdzie coś spróchniało, coś odpadło i da się tam wcisnąć. Mają charakterystyczne długie skrzydła, umożliwiające im niezwykle precyzyjny lot na znacznych wysokościach, dochodzących do 4000 m n.p.m. Ich rozpiętość wynosi 40cm. Swoimi zdolnościami lotniczymi stawiane są w szeregu obok kolibrów. Potrafią latać z prędkością dochodzącej do 200 km/h. Dla porównania gepard jest najszybszym zwierzęciem lądowym - osiąga 113 km/h. Jerzyk z pewnością wygrywa ten wyścig ale jedynie w powietrzu. Na pierwszy rzut oka przypominają jaskółki ale tak na prawdę nic ich nie łączy. Jerzyki są niemalże całe czarno-brązowe z niewielką jasną plamką na gardle. Posiadają też rozwidlony ogon i są większe od naszych jaskółek. Jerzyki osiągają długość ok. 16-19cm i ważą zazwyczaj 30-58g. Mają małą głowę i krótki, szeroki dzióbek. Samce nie różnią się od samic - nie występuje więc dymorfizm płciowy. Szybują w przestworzach w charakterystyczny sposób. Po gwałtownych uderzeniach skrzydeł następuję krótka faza lotu ślizgowego.
Dodać należy, iż Jerzyk nie występuje tylko w Polsce. Spotkać go można niemal w całej Europie, Azji i północnej Afryce. Jako ciekawostkę dodać można, iż w języku angielskim jerzyk to inaczej 'swift' co w wolnym tłumaczeniu znaczy prędki, szybki, rychły - co świetnie charakteryzuje tego ptaka. Co do polskiej nazwy niestety nie znalazłam uzasadnienia. Poniżej widzimy mapkę przedstawiającą zasięg występowania jerzyka. Na czerwono zaznaczono zasięgi lęgu a na niebiesko zasięgi zimowania tych ptaków.
No dobrze... mały, ciekawie wyglądający ptak. I co dalej? Co w nim tak niezwykłego? Każdy wie, że zdobywa on pożywienie w locie. Są to zazwyczaj drobne owady. Niekiedy, przy złej pogodzie polują zdalna od gniazda. Ale tak na prawdę jerzyki nie tylko jedzą w locie... Ale też śpią - krążąc w letargu na wysokości kilku tysięcy metrów. Ponadto piją w locie a nawet kopulują i zbierają materiał na gniazdo. W zasadzie ptaki te przez trzy lata nie musiałyby lądować na ziemi.
Jest jednak jedna rzecz, która zmusza je do zejścia na ziemię. Tak przyziemna sprawa jak zakładanie gniazd. Robią to zazwyczaj w szelitach, szparach między płytami bloków i innych tego typu kryjówkach. Niekiedy także w dziuplach drzew. Zatrzymują się na chwilę również w nietypowy sposób. Chwytają się pionowo ściany specjalnie przystosowanymi do tego kończynami. W zasadzie to ich nogi są bardzo uwstecznione ale za to doskonale przystosowane do ich trybu życia. Wyjaśnić można, że tą ich niezwykłą cechę zawarto w ich łacińskiej nazwie apus co można przetłumaczyć jako "beznogi". Co prawda jerzyk nogi posiada ale wszystkie 4 palce skierowane są do przodu, a nie jak u większości ptaków gdzie jeden jest skierowany do tyłu. Na płaskiej powierzchni miałyby ogromne problemy z poruszaniem się. Nie potrafiłyby również dobrze wystartować - najlepiej robią to właśnie z pozycji pionowej.
W ciepłym okresie naszego roku, czyli od maja do lipca składa 2-3 jaja. Jerzyki to społeczne ptaki i najczęściej gniazdują w koloniach. Wyprowadzają jeden lęg w roku i jajami opiekują się oboje rodzice, wysiadując je 20 dni. Po wykluciu małe jerzyki są uzależnione od ich opieki. Razem dostarczają swojemu potomstwu niezbędnego pokarmu. Deszcz jest ogromnym wrogiem dla tych ptaków - uniemożliwia on lot. Czasami rodzice muszą żerować zdalna od gniazda. Jednak nie ma co się martwić - małe sprytne ptaszki wiedza jak poradzić sobie z chudymi dniami. Zapadają w odrętwienie, przypominające sen zimowy, zmniejszają wówczas swój metabolizm i zapotrzebowanie energetyczne. Czekają w ten sposób na poprawę pogody i rodziców z pokarmem. Nie dzieje się to jednak bez strat dla ptaków. Spowalniają w ten sposób swój wzrost ale za to mogą przeżyć. Jest to jednak cenniejsze biorąc pod uwagę, że jerzyki lęgną się tylko raz w roku i mają stosunkowo niewiele młodych. W sprzyjających warunkach ptaszki opuszczają gniazdo po 40 dniach.
Niestety reszta roku w Polsce uniemożliwia pozostanie jerzykom tu na zimę. Jak już wiemy zła pogoda zagraża ich egzystencji. Już więc w sierpniu szykują się do lotu - do cieplejszych stron - najczęściej do południowej Afryki. Mimo,iż tak krótko jerzyk przebywa w Polsce to rozmnaża się właśnie tutaj. Jest pod ochroną.
Aby bliżej poznać tego niezwykłego ptaka, o którym właśnie przeczytaliście zapraszam na poniższe witryny i do obejrzenia filmu.
Po wejściu na poniższą stronę możemy ściągnąć głos jerzyka w formacie mp3.
Na owej stronie można obejrzeć zdjęcia rozwoju piskląt. Fotografie były robione co kilka dni i wspaniale widać jak małe łyse stworzonka zamieniają się w dorosłe piękne i pełne wdzięku jerzyki.
A tutaj możemy podejrzeć życie jerzyków z ukrytej kamery w ich gnieździe. Niestety podpisy na zdjęciu są w języku niemieckim ale i tak warto pooglądać.
Aurot: Dagona
Bibliografia:
"Spotkania z przyrodą. Zwierzęta" Wilfried Stichmann, Erich Kretzschmar
Zdjęcia pochodzą z: