Kret europejski
Domena: Eukariota
Królestwo: Zwierzęta
Typ: Strunowce
Podtyp: Kręgowce
Gromada: Ssaki
Pod gromada: Ssaki żyworodne
Szczep: Łożyskowce
Rząd: Owadożerne
Rodzina: Kretowate
Rodzaj: Talpa
Gatunek: Kret europejski (Talpa europaea)
Sądzę, iż każdy w swoim życiu widział na polu, łące czy chociażby trawniku charakterystyczny kopiec brązowo-czarnej ziemi. Jakże pospolite kretowiska dają nam czasem jedyny ślad obecności niezwykłych małych ssaków jakimi są krety. W tym artykule chciałabym przybliżyć nieco życie tego małego i tajemniczego zwierzęcia. Niewiele osób wie jak wspaniale jest on przystosowany do swojego trybu życia a zarazem jaki pożyteczny i niezwykły.
Mimo, iż niewiele osób widziało na własne oczy kreta, to każdy wie jak on wygląda. Niemal całe swoje życie spędza pod ziemią i rzadko można go dostrzec na powierzchni. Jest to niewielkie stworzonko o długość ciała do 17-20 cm i wadze 120 g, zamieszkujące Azję Środkową oraz Europę, bez jej terenów północnych, nie ma go także w Irlandii i na Islandii oraz w zachodniej części Półwyspu Iberyjskiego. Ma gęste, dwuwarstwowe ciemne futerko. Dodatkowo wyposażone jest w szereg bardzo czułych wąsów zarówno na głowie jak i na ogonie. Pomagają one w odnajdywaniu pokarmu oraz w wyczuwaniu drgań. Kret przemierzając swoje korytarze zawsze ma sterczący ogon najeżony włosami czuciowymi - wrażliwymi na wibracje podłoża. Krety są niemalże ślepe. Posiadają bardzo malutkie czarne oczka o średnicy 1mm lecz przypuszcza się iż są one niemal bezużyteczne. Uszy są przesunięte na tylną część czaszki - nie posiadają małżowiny usznej, lecz potrafią zamykać się dzięki fałdzie skóry. Jest to bardzo przydatny narząd ułatwiający żerowanie pod ziemią. Oczywiście krety posiadają niezwykle wytworzone i wspaniale przystosowane kończyny przednie - krótkie, wysunięte do przodu, o łopatowatym kształcie i zaopatrzone w ostre i długie pazury znakomicie nadają się do kopania w ziemi. Kończyny tylne przypominają szczurze. Dzięki takiemu wyglądowi krety znakomicie poruszają się w swoich tunelach, lecz stają się dość nieporadne na powierzchni. Mimo to całkiem nieźle pływają.
Jak kret wygląda każdy wie, lecz czy każdy wie czym on się odżywia? Najczęściej w jego menu znajdziemy dżdżownice ale również są tam larwy owadów, pająki, małe płazy i gady a nawet małe ssaki. Jak widać jest to dieta typowo mięsożerna i nie występują tu żadne rośliny - nasze ogródki są wiec bezpieczne. Kret nie podgryza roślin a na dodatek pozbywa się wielu szkodników. Przemierzając swoje długie korytarze kret nasłuchuje, węszy i czuje. Dżdżownice zazwyczaj są pełne ziemi, kret wówczas chwyta swoja ofiarę przednimi kończynami i wyciska z niej pokarm niczym z tubki, pozostawiając w tyle błotnistą maź.
Życie kreta nie jest proste. Codziennie czeka go praca nad systemem podziemnych tuneli o średnicy 6 cm, rozciągających na długość ok. 100-200 m (czasem do 1 km). Kret potrafi opanować terytorium o powierzchni ok. 2000-6000 m². W projekcie uwzględniana jest komora gniazdowa, spiżarnia oraz szeregi tuneli w których żeruje. Te ostatnie znajdują się znacznie bliżej powierzchni ziemi. Gniazdo stanowi owalną niszę o średnicy 15-20 cm, wyściełanej trawą, liśćmi, mchem a nawet folią, szmatami czy watą. W spiżarni gromadzone są gł. dżdżownice, niezbędne do przeżycia zimy. Potrafi ich tam uzbierać 400-1500 sztuk. Kret umiejętnie nadgryza swoje ofiary lub pozbawia je całkowicie segmentu głowowego - dzięki temu pozostają one żywe ale unieruchomione. Kret musi się jednak śpieszyć, gdyż po kilku tygodniach dżdżownica potrafi się zregenerować i uciec ze spiżarni. Szereg korytarzy jest skrupulatnie przemyślany - panuje tam stały przepływ powietrza. Część tuneli kończy się otworem nie przysypanym kopcem, zapewnia to wentylację. Przepływające powietrze dostarcza tlenu ale ułatwia też lokalizację zdobyczy. Podziemna rezydencja ma również inne 'zdobycze techniki'. W komorach gniazdowych spotyka się często prostopadły do powierzchni gniazda, biegnący w dół tunel, służący do odprowadzania wody w czasie ulewnych opadów i pełniący rolę studni, o ile sięga lustra wody gruntowej.
W Polsce nie jest trudno spotkać kreta, z wyjątkiem wybrzeża morskiego i terenów wysokogórskich, powyżej 1200 m n.p.m. w Sudetach i 2000 m n.p.m. w Tatrach. Najchętniej zasiedla on łąki, pastwiska i pola uprawne, ale jakże częstym jest on gościem w ogrodach, sadach, parkach oraz lasach liściastych i mieszanych. Kret preferuje tereny wilgotne, lubi gleby pulchne, żyzne. Żyje nawet w biotopach podmokłych, ale nie służą mu obszary okresowo zalewane. Unika terenów piaszczystych i piaszczysto-kamienistych oraz skalistych. Świetnie przystosowany do życia kret znajduje wyjście z niemal każdej sytuacji. Na obszarach wilgotnych i z wysokim poziomem wód gruntowych oraz wiosną po roztopach można natknąć się na duże kopce, których średnica dochodzi nawet do 200 cm a wysokość do 90 cm. Są to tzw. budowle bagienne. W ich wnętrzu ulokowane są gniazda, w których krety pozostają do opadnięcia poziomu wód.
Wspomniałam o zimie. Krety nie zapadają w sen zimowy, dlatego potrzebują zapasów pożywienia. Kret nie ma czasu na takie zabawy jak spanie przez kilka miesięcy. On wiedzie bardzo szybkie i burzliwe życie. Z powodu szybkiego metabolizmu i małych rozmiarów ssak ten potrzebuje bardzo dużo pożywienia, co za tym idzie musi długo go szukać, nie ma więc czasu na odpoczynek. Przez 4,5h kret poluje i kopie korytarze, po czym przez 3h bardzo mocno zasypia, chrapiąc głośno.
A co z długością życia kreta i jego pobratymcami? Ten ssak nie należy do długowiecznych. W teorii może dożyć nawet 5 lat, lecz najczęściej jest to 1-3 lat. Małe kreciki przychodzą na świat po ciąży trwającej ok. 30 dni. Rodzi się 2-7 młodych, nagich i ślepych. Po upływie 5 tygodni opuszczają gniazdo i szukają swojego własnego terytorium. Krety to samotniki i nie lubią intruzów w swoich tunelach. Dojrzałość płciową uzyskują po ok. roku. Podczas rui spotykają się, lecz nie wiążą się w pary na dłużej.
Niestety kret nie cieszy się ogólną sympatią. Wielu przyrodników obserwowało jak podgryza on korzenie roślin, lecz za pewne nie jest to zasadą. Ssaki te żywią się larwami wielu owadów zagrażających uprawianym roślinom. Ponadto systemy podziemnych korytarzy napowietrzają glebę. W dobie rozwoju gospodarki na tereny uprawne wkraczają wielkie maszyny, herbicydy, pestycydy oraz nawozy sztuczne, zapewne nie ułatwiające życia kretom. Mimo wielu wrogów naturalnych, największym zagrożeniem dla tych zwierząt jest ewidentnie człowiek. Pamiętać również należy, iż zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (DZ. U. Nr 220, poz. 2237) kret podlega częściowej ochronie gatunkowej. Z ochrony jest wyłączony na terenach ogrodów, upraw ogrodniczych, szkółek, lotnisk, ziemnych konstrukcji hydrotechnicznych oraz obiektów sportowych.
Niesamowity wygląd, szereg przystosowań anatomicznych oraz interesujący behawior, sprawiają iż krety są fascynującymi zwierzętami. Tajemniczymi, pożytecznymi i jakże irytującymi dla posiadaczy pięknych trawników i pól golfowych.
Aurot: Dagona
Bibliografia: