Ptaki w mieście
Domena: Eukariota
Kr?estwo: Zwierz?a
Typ: Strunowce
Podtyp: Kr?owce
Gromada: Ptaki
Miasto jak nie trudno zauważy?nie jest zamieszkiwane tylko i wyłącznie przez ludzi i naszych pupili. Żyje tutaj ogromna ilość bezkr?owc? takich jak owady ale także całe mrowie kr?owc? do kt?ych zaliczy?można mi?zy innymi ssaki czy ptaki. Osiedla ludzkie stwarzaj?niezwykłe możliwości do mieszkania nie tylko nam. Zim?jest tutaj cieplej, dookoła znajduje si?ogromna ilość niewykorzystanego pożywienia a drapieżnicy maj?mniejsze pole manewru. Styl życia człowieka sprawi? i?zwierz?a w miastach czuj?si?tak samo dobrze jak my i coraz wi?ej gatunk? dochodzi do wniosku, i?życie obok nas ma wi?ej plus? ni?minus?. W tym artykule chciałabym si?skupi?na kilku gatunkach ptak? bardzo cz?to spotykanych w Polsce i kt?e bez trudu możemy zaobserwowa?zar?no w centrum jak i na obrzeżach aglomeracji. Nauczymy si?je rozróżnia?i dowiemy si?nieco o ich ekologii i biologii. Skupi?si?na kilku wybranych gatunkach, gdy?opisanie wszystkich byłoby niemalże niemożliwe do przeprowadzenia na łamach Epicentrum Kałuży.
Spis treści
gołąb miejski
Ptakiem, kt?y najbardziej kojarzy nam si?z miastem jest za pewne gołąb miejski (Columba livia forma urbana). Zmora skwerk? i zabytkowych dzielnic. Stadny tryb życia tego zwierz?ia sprawia, i?tworz?si?gigantyczne niekiedy stada ptak? atakujące przechodni? oraz obsiadujące g?to pomniki. Nie trzeba wspomina?z jak duża ilości?guana si?to wiąże. Generalnie gołąb miejski jest kosmopolityczn?form?gołębia skalnego (Columba livia), kt?y jest ptakiem dziko wyst?ującym. Generalnie istniej?dwie hipotezy dotyczące pochodzenia populacji miejskich. Jedna z nich sugeruje, i?miastowe gołębie pochodz?od zdziczałych uciekinier? z hodowli, lecz nowsza hipoteza głosi, i?gołębie skalne po prosu upodobały sobie powstające w miastach budynki jako doskonałe miejsca do odbywania l??. Nie mniej faktem jest to, i?populacje miejskie zasilane s?wciąż uciekinierami z hodowli, dlatego te?cz?to widzimy gołębie białe, brązowe lub inne. Gołębie skalne s?popielate i posiadaj?błyszczące niebieskofioletowe plamy na szyi. Natomiast gołębie miejsce zaledwie w 10% s?ubarwione s?jak ich dzicy krewniacy, reszta stanowi różne odmiany barwne wynikające r?nie?z obecności miesza?? z gołębiami hodowlanymi. Jednak gołębie miejskie maj?masywniejszy dzi? i wi?sz?wosk?k?od gołębi skalnych. Ich głos to gruchanie w szerokim zakresie.
do g?ygołąb grzywacz
W mieście wyst?uj?r?nie?inne gołębie kojarzące si?jednak bardziej z lasem. Mowa o gołębiu grzywaczu (Columba palumbus). Jest on znacznie wi?szy od swoich kuzyn?. Jego waga może dochodzi?do 0,5 kg. Za pewne z tego właśnie powodu jest ptakiem łownym na terenie Polski od 15 sierpnia do 30 listopada. Cech?charakterystyczn?s?białe plamy po bokach szyi, kt?e nie s?widoczne u młodych ptak?. Po tej jednak cesze najłatwiej rozpozna?ten gatunek. Poza tym podczas lotu łatwo zauważalne s?białe pasy na skrzydłach. Maj?żółt?t?z?k? lecz ptaki młode oczy maj?czarne. Grzywacz nie zamieszkuje naszego kraju przez cały rok. Przylatuje tutaj w okolicy marca i kwietnia aby odby?l?i, po czym odlatuje pod koniec roku. Generalnie w ciągu jednego roku ptaki te odbywaj?kilka l??. Ich piskl?a padaj?cz?to łupem wron czy srok. Rodzice niestety nie czuj?woli walki i nie broni?zaatakowanego gniazda, kt?e składa si?najczęściej z kilku niemalże luźno ułożonych patyk? przy pniu drzewa. Samica składa dwa śnieżnobiałe jaja. Jednak zanim si?w gnieździe pojawi? samiec odbywa lot tokowy - wzbija si?w powietrze głośno klaszcząc skrzydłami, po czym lotem szybowcowym opada w dół. Wygląda to bardzo widowiskowo i można to bez trudu zaobserwowa? Podobnie jak inne gatunki gołębi grzywacze żeruj?na ziemi, szukając tam nasion, jag? i żołędzi. Grzywacz jest ptakiem leśnym. Pierwotnie zamieszkiwa?on lasy, leczo obecnie coraz częściej spotykany jest w parkach, zadrzewieniach śr?miejskich i na cmentarzach. W odróżnieniu od gołębi skalnych i miejskich żyje w parach i wykazuje terytorializm. Niekiedy dochodzi do walk mi?zy samcami, lecz z reguły grzywacze wiod?spokojny, odrobin?leniwy i ociężały tryb życia. Głos grzywacza składa si?z pi?iu sylab 'gru-gru-gru-gu-gu', przy czym dwie ostatnie s?akcentowane.
do g?ysierp?ka
Sierp?ka, zwana inaczej synogarlic?tureck?(Streptopelia decaocto), zamieszkuje Polsk?przez cały rok i jest prawnie chroniona. Jest mniejsza od grzywacza, smukła i zgrabna. Waży zazwyczaj 150 - 200 g. Jest to gatunek inwazyjny, ciężko określi?jego zasi? wyst?owania, gdy?coraz bardziej si?on powi?sza. W Polsce odnotowano go po raz pierwszy na wiosn?1942 w Tarnowie. Sierp?k?łatwo odróżni?od innych gołębi. Jest jasno szara a na karku posiada charakterystyczny czarny sierp. Samce i samice, tak jak w przypadku pozostałych gołębi, wyglądaj?identycznie. Synogarlice łącz?si?w pary i zasiedlaj?zazwyczaj tereny miejskie o luźniejszej zabudowie - osiedle domk? jednorodzinnych obfitujących w zadrzewienia, szczeg?nie iglaste, byłoby idealne! Niezłym miejscem na uwicie własnego gniazdka byłby park, miła aleja czy ogr?. Podobnie jak u grzywacza gniazdo wygląda dość niechlujnie, tak samo jak u kuzyna możliwe s?kilkukrotnie odbywane l?i. Sierp?ka nie ma tak 'skomplikowanej' piosenki jak grzywacz - jest prostsza i składa si?z 'hu huu hu', przy czym 2 sylaby akcentowane. Przy starcie i lądowaniu odzywa si?cichym 'wee', co osobiście kojarzy mi si?z dźwi?iem mewy, lecz przyciszonym.
Poza opisanymi powyżej gatunkami w Polsce wyst?uje r?nie?gołąb siniak i turkawka, lecz s?to gatunki typowo leśne, poza tym bardzo nieliczne.
do g?ywr?el domowy
Kolejnym ptakiem kojarzonym z miastem jest wr?el domowy zwany jagodnikiem (Passer domesticus). Wbrew pozorom liczny, lecz obj?y ochron? W Polsce odnotowuje si?spadek liczebności tego gatunku. Przypuszczalnie jest to pow? zmiany architektury w miastach oraz brak krzew?, w kt?ych wr?le si?kryj? Ptaki te zakładaj?gniazda buduje w szczelinach budynk?, pod dachami, w dziuplach i skrzynkach l?owych, w gniazdach jaskółek i bocian?. Ma kształt kuli z bocznym wejściem i jest uwite ze źdźbe?trawy, słomy, pi?. Tak wi? renowacja starych dom? może utrudni?zakładanie gniazd. Ubarwienie samca jest bardziej kolorowe. Posiada on szar?czapeczk?i czarny krawat, natomiast samica jest bardziej jednolicie ubarwiona z szar?piersi? Para wr?li potrafi wyprowadzi?od 2 do 4 l?? w roku. Od kwietnia do sierpnia samica składa po 5-6 jaj w zniesieniu. Dorosłe ptaki odżywiaj?si?nasionami a młode karmione s?owadami. Po zako?zeniu okresu l?owego ptaki te łącz?si?w stada i wsp?nie przesiaduj?na drzewach. Lubi?zażywa?piaskowych kąpieli, kt?e pomagaj?im wyczyści?pi?a i pozby?si?pasożyt?. Wr?le ochoczo ?ierkaj?natomiast 'śpiew' to powtarzane powoli głosy 'szilp'.
do g?ymazurek
Coraz częściej w miastach można spotka?kuzyna wr?la - mazurka, zwanego wr?lem polnym (Passer montanus). Jest on łudząco podobny do wr?la domowego, lecz jest kilka cech kt?e pozwol?nam je odróżni? Zawsze należy zwr?i?uwag?na wierzch głowy, kt?y u mazurk? jest kasztanowaty a na białym policzku widoczna jest czarna plama. Obie płcie wyglądaj?tam samo. Podobnie jak kuzyn gnieździ si?ch?nie w pobliżu ludzi lecz r?nie?na otwartych polach uprawnych, w parkach, sadach i ogrodach, także na obrzeżach las? i bor?. Ptaki te odbywaj?tylko dwa l?i w roku. Menu tak jak u wr?la domowego. Gatunek ten r?nie?jest obj?y ochron? W Polsce można go obserwowa?przez cały rok. Mazurek odzywa si?podobnie do wr?la domowego, ale cz?to twardziej i ostrzej.
do g?ykawka
W polskich miastach cz?to obserwujemy różne czarne ptaki. Za pewne wiele os? nie potrafi ich odróżni? lecz jest to naprawd?proste. Warto jednak pami?a? i?w mieście nie spotkamy ptak? takich jak kruk czy czarna wrona. Te pierwsze unikaj?siedzib ludzkich i wyst?uj?w zwartych zadrzewieniach, jest w Polsce nieliczny. Natomiast czarnowrony nie wyst?uj?w og?e w Polsce, ale o tym później.
Najczęściej spotykana jest kawka (Coloeus monedula). Jej długość ciała to ok. 33cm. Wielkości?przypomina gołębia, lecz jest od niego bardziej smukła. Kawki s?czarne i posiadaj?błyszczące pi?a. Czapeczka jest czarna lecz kark jest szary, co stanowi pewn?cech?rozpoznawcz? Warto spojrze?r?nie?na oko, gdy?jest wyraźnie żółte, natomiast dzi? i nogi s?czarne. Obie płcie wyglądaj?jednakowo. Kawki żyj?w stadach, w kt?ych panuje ścisła hierarchia. Wiąże si?ona r?nie?z dobieraniem si?tych ptak? w pary. Przykładowo samiec mający numer 10 w hierarchii stada kojarzy si?z partnerk?r?nie?zajmując?miejsce dziesiąte. Podczas zmian hierarchi, zmianom ulegaj?także związki ptak?, wi? jeśli jeden z samc? awansuje w stadzie, zawiera nowy związek z kawk? kt?a poprzednio w strukturze stada znajdowała si?od niego o jedn?pozycj?wyżej. Kawki spotka?można głównie w parkach i miastach, czasem r?nie?zamieszkuj?ruiny, skały i obrzeża drzewostan?. Żeruj?na ziemi, spacerując po trawnikach np. na osiedlach ale r?nie?przy drogach. Głos to zazwyczaj mi?kie 'kaw', od czego pochodzi ich nazwa, lub 'kjak'. Kawki mog?sprawia?cz?to kłopoty, gdy?lubi?gnieździ?si?stadnie np. na budynkach, lub w nieczynnych kominach. Ptaki te s?pod ochron? dlatego nie wolno niszczy?ich gniazd, jedynie można zabezpieczy?szczeliny lub kominy siatk? aby zniech?i?ptaki do gniazdowania w tym miejscu.
do g?ywrona siwa
Kolejnym czarnym ptakiem, kt?ego łatwo spotka?mieście jest wrona siwa (Corvus cornix). Jak sama nazwa wskazuje nie jest ona cała czarna. Po angielsku nazywa si?hooded crow, co przetłumaczy?można na 'zakapturzon?wron?, gdy?w zasadzie ten ptak wygląda jakby by?czarny ale ubra?popielaty kubrak. Głowa, skrzydła, ogon, dzi? i nogi s?czarne. Tego koloru jest r?nie?pier? lecz reszta ciała jest jednolicie szara. Przez ubarwienie do niedawna uważano wron?siw?za podgatunek jednolicie czarnej wrony, kt?a wyst?uje w zachodniej Europie. Obecnie wrona siwa stanowi odr?ny gatunek. Obie płcie wyglądaj?tak samo. Jest to duży ptak, znacznie wi?szy od kawki. Długość ciała może si?a?do 47 cm a waga do 510 g. Ptak ten zamieszkiwa?niegdy?wyłącznie doliny rzek, obrzeża jezior, małe laski w pobliżu łąk i teren? wilgotnych. Obecnie także obrzeża wszelkich las? i zadrzewie?śr?polnych oraz parki miejskie. Wrony nie s?wybredne i mog?żywi?si?niemal wszystkim. Preferuj?jednak pokarm zwierz?y, kt?y stawi?głównie drobne ssaki, ptaki, owady, dżdżownice, r?nie?padlina i odpadki ze śmietnik?. Wrona gnieździ si?najch?niej w wierzchołku drzew iglastych. Ptaki te odbywaj?jeden l? w roku składając przy tym 4-6 jaj. Co ciekawe para wron siwych jest sobie wierna zazwyczaj przez całe życie. Głos to charakterystyczne 'krra' cz?to powtarzane.
do g?ygawron
Podobnej wielkości ja wrona jest gawron (Corvus frugilegus), lecz bardzo proso jest go od niej odróżni? Ptaki te s?jednolicie czarne z fioletowym, metalicznym połyskiem. Cech?charakterystyczn? ułatwiając?rozpoznawanie tego ptaka to naga, biaława nasada dzioba, kt?y jest jasnoszary. Gawron to duży ptak, jego długość ciała to ok. 48 cm, rozpi?ość skrzyde?99 cm a masa ciała wynosi ok. 450 g. Ch?nie przebywaj?w miastach, nawet w ich centrach. Poza tym wyst?uj?r?nie?w wi?szych parkach, alejach oraz w śr?polnych zadrzewieniach z wysokimi drzewami. Ptaki te słyn?ze swojej inteligencji. Potrafi?wykorzystywa?narz?zia i dostosowywa?je do swoich potrzeb. Pożywienie zazwyczaj mieszane, w okresie jesienno-zimowym przeważnie pokarm roślinny w postaci ziaren zbóż, bulw, odpadk? kuchennych, natomiast w okresie letnim zjada bardzo dużo owad? i ich larw, ale także gryzonie i padlin? Cz?to spotka?można gawrony przechadzające si?po ziemi, gdzie żeruj? Żyj?w koloniach i w taki te?spos? si?gnieżdżą, w przeciwie?twie do wron. Zaobserwowa?można całe stada tych ptak? wsp?nie przesiadujące na gniazdach wybudowanych na tym samym drzewie. Ich domy cz?to s?wykorzystywane przez kilka lat. Podczas zimy przylatuj?do Polski gawrony ze wschodniej i północnej Europy. Gawron jest ptakiem chronionym. Jego głos to 'karr' lub 'kroaa' wydobywane w pewnych odst?ach czasu.
do g?yPoza tymi gatunkami miasto stanowi dom dla wielu innych gatunk? ptak?. Odróżnianie ich wbrew pozorom nie należy do trudnych a ekologia ich życia bywa niezmiernie ciekawa.
Aurot: Dagona
Bibliografia:
'Przewodnik ptaki' Karel Hudec, Warszawa 1993
'Jaki to ptak?' Volker Dierschke, Świat Książki
'Spotkania z Przyrod? Zwierz?a.' W. Stichmann, E. Kretzschmar , Warszawa 2006
komentarze