Ptaki w mieście
Domena: Eukariota
Królestwo: Zwierzęta
Typ: Strunowce
Podtyp: Kręgowce
Gromada: Ptaki
Miasto jak nie trudno zauważyć nie jest zamieszkiwane tylko i wyłącznie przez ludzi i naszych pupili. Żyje tutaj ogromna ilość bezkręgowców takich jak owady ale także całe mrowie kręgowców do których zaliczyć można między innymi ssaki czy ptaki. Osiedla ludzkie stwarzają niezwykłe możliwości do mieszkania nie tylko nam. Zimą jest tutaj cieplej, dookoła znajduje się ogromna ilość niewykorzystanego pożywienia a drapieżnicy mają mniejsze pole manewru. Styl życia człowieka sprawił, iż zwierzęta w miastach czują się tak samo dobrze jak my i coraz więcej gatunków dochodzi do wniosku, iż życie obok nas ma więcej plusów niż minusów. W tym artykule chciałabym się skupić na kilku gatunkach ptaków bardzo często spotykanych w Polsce i które bez trudu możemy zaobserwować zarówno w centrum jak i na obrzeżach aglomeracji. Nauczymy się je rozróżniać i dowiemy się nieco o ich ekologii i biologii. Skupię się na kilku wybranych gatunkach, gdyż opisanie wszystkich byłoby niemalże niemożliwe do przeprowadzenia na łamach Epicentrum Kałuży.
Spis treści
gołąb miejski
Ptakiem, który najbardziej kojarzy nam się z miastem jest za pewne gołąb miejski (Columba livia forma urbana). Zmora skwerków i zabytkowych dzielnic. Stadny tryb życia tego zwierzęcia sprawia, iż tworzą się gigantyczne niekiedy stada ptaków atakujące przechodniów oraz obsiadujące gęsto pomniki. Nie trzeba wspominać z jak duża ilością guana się to wiąże. Generalnie gołąb miejski jest kosmopolityczną formą gołębia skalnego (Columba livia), który jest ptakiem dziko występującym. Generalnie istnieją dwie hipotezy dotyczące pochodzenia populacji miejskich. Jedna z nich sugeruje, iż miastowe gołębie pochodzą od zdziczałych uciekinierów z hodowli, lecz nowsza hipoteza głosi, iż gołębie skalne po prosu upodobały sobie powstające w miastach budynki jako doskonałe miejsca do odbywania lęgów. Nie mniej faktem jest to, iż populacje miejskie zasilane są wciąż uciekinierami z hodowli, dlatego też często widzimy gołębie białe, brązowe lub inne. Gołębie skalne są popielate i posiadają błyszczące niebieskofioletowe plamy na szyi. Natomiast gołębie miejsce zaledwie w 10% są ubarwione są jak ich dzicy krewniacy, reszta stanowi różne odmiany barwne wynikające również z obecności mieszańców z gołębiami hodowlanymi. Jednak gołębie miejskie mają masywniejszy dziób i większą woskówkę od gołębi skalnych. Ich głos to gruchanie w szerokim zakresie.
do górygołąb grzywacz
W mieście występują również inne gołębie kojarzące się jednak bardziej z lasem. Mowa o gołębiu grzywaczu (Columba palumbus). Jest on znacznie większy od swoich kuzynów. Jego waga może dochodzić do 0,5 kg. Za pewne z tego właśnie powodu jest ptakiem łownym na terenie Polski od 15 sierpnia do 30 listopada. Cechą charakterystyczną są białe plamy po bokach szyi, które nie są widoczne u młodych ptaków. Po tej jednak cesze najłatwiej rozpoznać ten gatunek. Poza tym podczas lotu łatwo zauważalne są białe pasy na skrzydłach. Mają żółtą tęczówkę, lecz ptaki młode oczy mają czarne. Grzywacz nie zamieszkuje naszego kraju przez cały rok. Przylatuje tutaj w okolicy marca i kwietnia aby odbyć lęgi, po czym odlatuje pod koniec roku. Generalnie w ciągu jednego roku ptaki te odbywają kilka lęgów. Ich pisklęta padają często łupem wron czy srok. Rodzice niestety nie czują woli walki i nie bronią zaatakowanego gniazda, które składa się najczęściej z kilku niemalże luźno ułożonych patyków przy pniu drzewa. Samica składa dwa śnieżnobiałe jaja. Jednak zanim się w gnieździe pojawią, samiec odbywa lot tokowy - wzbija się w powietrze głośno klaszcząc skrzydłami, po czym lotem szybowcowym opada w dół. Wygląda to bardzo widowiskowo i można to bez trudu zaobserwować. Podobnie jak inne gatunki gołębi grzywacze żerują na ziemi, szukając tam nasion, jagód i żołędzi. Grzywacz jest ptakiem leśnym. Pierwotnie zamieszkiwał on lasy, leczo obecnie coraz częściej spotykany jest w parkach, zadrzewieniach śródmiejskich i na cmentarzach. W odróżnieniu od gołębi skalnych i miejskich żyje w parach i wykazuje terytorializm. Niekiedy dochodzi do walk między samcami, lecz z reguły grzywacze wiodą spokojny, odrobinę leniwy i ociężały tryb życia. Głos grzywacza składa się z pięciu sylab 'gru-gru-gru-gu-gu', przy czym dwie ostatnie są akcentowane.
do górysierpówka
Jaszczurka ta podobna jest do opisanej powyżej zwinki, lecz zasadniczą różnicą, poza ubarwieniem, jest fakt, iż żyworódka nie posiada wąskich łusek na grzbiecie. Jej grzbiet przybiera różne odcienie brązu, posiada ona również na nim 3 rzędy plam wpół okrągłych często zlewających się ze sobą oraz 2 jasnożółte lub białawe linie biegnące wzdłuż grzbietu. U samców w czasie godów podbrzusze zmienia się w jaskrawopomarańczowe do czerwonego z delikatnymi plamkami, natomiast poza tym okresem jest ono pomarańczowo-żółte. W przypadku samic podbrzusze jest jasnoperłowe i bezplamiste. Jej długość ciała wynosi zazwyczaj 16 cm.
Sierpówka, zwana inaczej synogarlicą turecką (Streptopelia decaocto), zamieszkuje Polskę przez cały rok i jest prawnie chroniona. Jest mniejsza od grzywacza, smukła i zgrabna. Waży zazwyczaj 150 - 200 g. Jest to gatunek inwazyjny, ciężko określić jego zasięg występowania, gdyż coraz bardziej się on powiększa. W Polsce odnotowano go po raz pierwszy na wiosnę 1942 w Tarnowie. Sierpówkę łatwo odróżnić od innych gołębi. Jest jasno szara a na karku posiada charakterystyczny czarny sierp. Samce i samice, tak jak w przypadku pozostałych gołębi, wyglądają identycznie. Synogarlice łączą się w pary i zasiedlają zazwyczaj tereny miejskie o luźniejszej zabudowie - osiedle domków jednorodzinnych obfitujących w zadrzewienia, szczególnie iglaste, byłoby idealne! Niezłym miejscem na uwicie własnego gniazdka byłby park, miła aleja czy ogród. Podobnie jak u grzywacza gniazdo wygląda dość niechlujnie, tak samo jak u kuzyna możliwe są kilkukrotnie odbywane lęgi. Sierpówka nie ma tak 'skomplikowanej' piosenki jak grzywacz - jest prostsza i składa się z 'hu huu hu', przy czym 2 sylaby akcentowane. Przy starcie i lądowaniu odzywa się cichym 'wee', co osobiście kojarzy mi się z dźwiękiem mewy, lecz przyciszonym.
Poza opisanymi powyżej gatunkami w Polsce występuje również gołąb siniak i turkawka, lecz są to gatunki typowo leśne, poza tym bardzo nieliczne.
do górywróbel domowy
Kolejnym ptakiem kojarzonym z miastem jest wróbel domowy zwany jagodnikiem (Passer domesticus). Wbrew pozorom liczny, lecz objęty ochroną. W Polsce odnotowuje się spadek liczebności tego gatunku. Przypuszczalnie jest to powód zmiany architektury w miastach oraz brak krzewów, w których wróble się kryją. Ptaki te zakładają gniazda buduje w szczelinach budynków, pod dachami, w dziuplach i skrzynkach lęgowych, w gniazdach jaskółek i bocianów. Ma kształt kuli z bocznym wejściem i jest uwite ze źdźbeł trawy, słomy, piór. Tak więc renowacja starych domów może utrudnić zakładanie gniazd. Ubarwienie samca jest bardziej kolorowe. Posiada on szarą czapeczkę i czarny krawat, natomiast samica jest bardziej jednolicie ubarwiona z szarą piersią. Para wróbli potrafi wyprowadzić od 2 do 4 lęgów w roku. Od kwietnia do sierpnia samica składa po 5-6 jaj w zniesieniu. Dorosłe ptaki odżywiają się nasionami a młode karmione są owadami. Po zakończeniu okresu lęgowego ptaki te łączą się w stada i wspólnie przesiadują na drzewach. Lubią zażywać piaskowych kąpieli, które pomagają im wyczyścić pióra i pozbyć się pasożytów. Wróble ochoczo ćwierkają natomiast 'śpiew' to powtarzane powoli głosy 'szilp'.
do górymazurek
Coraz częściej w miastach można spotkać kuzyna wróbla - mazurka, zwanego wróblem polnym (Passer montanus). Jest on łudząco podobny do wróbla domowego, lecz jest kilka cech które pozwolą nam je odróżnić. Zawsze należy zwrócić uwagę na wierzch głowy, który u mazurków jest kasztanowaty a na białym policzku widoczna jest czarna plama. Obie płcie wyglądają tam samo. Podobnie jak kuzyn gnieździ się chętnie w pobliżu ludzi lecz również na otwartych polach uprawnych, w parkach, sadach i ogrodach, także na obrzeżach lasów i borów. Ptaki te odbywają tylko dwa lęgi w roku. Menu tak jak u wróbla domowego. Gatunek ten również jest objęty ochroną. W Polsce można go obserwować przez cały rok. Mazurek odzywa się podobnie do wróbla domowego, ale często twardziej i ostrzej.
do górykawka
W polskich miastach często obserwujemy różne czarne ptaki. Za pewne wiele osób nie potrafi ich odróżnić, lecz jest to naprawdę proste. Warto jednak pamiętać, iż w mieście nie spotkamy ptaków takich jak kruk czy czarna wrona. Te pierwsze unikają siedzib ludzkich i występują w zwartych zadrzewieniach, jest w Polsce nieliczny. Natomiast czarnowrony nie występują w ogóle w Polsce, ale o tym później.
Najczęściej spotykana jest kawka (Coloeus monedula). Jej długość ciała to ok. 33cm. Wielkością przypomina gołębia, lecz jest od niego bardziej smukła. Kawki są czarne i posiadają błyszczące pióra. Czapeczka jest czarna lecz kark jest szary, co stanowi pewną cechę rozpoznawczą. Warto spojrzeć również na oko, gdyż jest wyraźnie żółte, natomiast dziób i nogi są czarne. Obie płcie wyglądają jednakowo. Kawki żyją w stadach, w których panuje ścisła hierarchia. Wiąże się ona również z dobieraniem się tych ptaków w pary. Przykładowo samiec mający numer 10 w hierarchii stada kojarzy się z partnerką również zajmującą miejsce dziesiąte. Podczas zmian hierarchi, zmianom ulegają także związki ptaków, więc jeśli jeden z samców awansuje w stadzie, zawiera nowy związek z kawką, która poprzednio w strukturze stada znajdowała się od niego o jedną pozycję wyżej. Kawki spotkać można głównie w parkach i miastach, czasem również zamieszkują ruiny, skały i obrzeża drzewostanów. Żerują na ziemi, spacerując po trawnikach np. na osiedlach ale również przy drogach. Głos to zazwyczaj miękkie 'kaw', od czego pochodzi ich nazwa, lub 'kjak'. Kawki mogą sprawiać często kłopoty, gdyż lubią gnieździć się stadnie np. na budynkach, lub w nieczynnych kominach. Ptaki te są pod ochroną, dlatego nie wolno niszczyć ich gniazd, jedynie można zabezpieczyć szczeliny lub kominy siatką, aby zniechęcić ptaki do gniazdowania w tym miejscu.
do górywrona siwa
Kolejnym czarnym ptakiem, którego łatwo spotkać mieście jest wrona siwa (Corvus cornix). Jak sama nazwa wskazuje nie jest ona cała czarna. Po angielsku nazywa się hooded crow, co przetłumaczyć można na 'zakapturzoną wronę', gdyż w zasadzie ten ptak wygląda jakby był czarny ale ubrał popielaty kubrak. Głowa, skrzydła, ogon, dziób i nogi są czarne. Tego koloru jest również pierś, lecz reszta ciała jest jednolicie szara. Przez ubarwienie do niedawna uważano wronę siwą za podgatunek jednolicie czarnej wrony, która występuje w zachodniej Europie. Obecnie wrona siwa stanowi odrębny gatunek. Obie płcie wyglądają tak samo. Jest to duży ptak, znacznie większy od kawki. Długość ciała może sięgać do 47 cm a waga do 510 g. Ptak ten zamieszkiwał niegdyś wyłącznie doliny rzek, obrzeża jezior, małe laski w pobliżu łąk i terenów wilgotnych. Obecnie także obrzeża wszelkich lasów i zadrzewień śródpolnych oraz parki miejskie. Wrony nie są wybredne i mogą żywić się niemal wszystkim. Preferują jednak pokarm zwierzęcy, który stawią głównie drobne ssaki, ptaki, owady, dżdżownice, również padlina i odpadki ze śmietników. Wrona gnieździ się najchętniej w wierzchołku drzew iglastych. Ptaki te odbywają jeden lęg w roku składając przy tym 4-6 jaj. Co ciekawe para wron siwych jest sobie wierna zazwyczaj przez całe życie. Głos to charakterystyczne 'krra' często powtarzane.
do górygawron
Podobnej wielkości ja wrona jest gawron (Corvus frugilegus), lecz bardzo proso jest go od niej odróżnić. Ptaki te są jednolicie czarne z fioletowym, metalicznym połyskiem. Cechą charakterystyczną, ułatwiającą rozpoznawanie tego ptaka to naga, biaława nasada dzioba, który jest jasnoszary. Gawron to duży ptak, jego długość ciała to ok. 48 cm, rozpiętość skrzydeł 99 cm a masa ciała wynosi ok. 450 g. Chętnie przebywają w miastach, nawet w ich centrach. Poza tym występują również w większych parkach, alejach oraz w śródpolnych zadrzewieniach z wysokimi drzewami. Ptaki te słyną ze swojej inteligencji. Potrafią wykorzystywać narzędzia i dostosowywać je do swoich potrzeb. Pożywienie zazwyczaj mieszane, w okresie jesienno-zimowym przeważnie pokarm roślinny w postaci ziaren zbóż, bulw, odpadków kuchennych, natomiast w okresie letnim zjada bardzo dużo owadów i ich larw, ale także gryzonie i padlinę. Często spotkać można gawrony przechadzające się po ziemi, gdzie żerują. Żyją w koloniach i w taki też sposób się gnieżdżą, w przeciwieństwie do wron. Zaobserwować można całe stada tych ptaków wspólnie przesiadujące na gniazdach wybudowanych na tym samym drzewie. Ich domy często są wykorzystywane przez kilka lat. Podczas zimy przylatują do Polski gawrony ze wschodniej i północnej Europy. Gawron jest ptakiem chronionym. Jego głos to 'karr' lub 'kroaa' wydobywane w pewnych odstępach czasu.
do góryPoza tymi gatunkami miasto stanowi dom dla wielu innych gatunków ptaków. Odróżnianie ich wbrew pozorom nie należy do trudnych a ekologia ich życia bywa niezmiernie ciekawa.
Aurot: Dagona
Bibliografia:
'Przewodnik ptaki' Karel Hudec, Warszawa 1993
'Jaki to ptak?' Volker Dierschke, Świat Książki
'Spotkania z Przyrodą. Zwierzęta.' W. Stichmann, E. Kretzschmar , Warszawa 2006
komentarze