Wiosna
Wiosna to wspaniały czas. Spragnieni słońca po Zimie wyczekujemy jej szczególnie uważnie. Odliczamy dni, szukamy jej pierwszych oznak. Postanowiłam przygotować artykuł dla wszystkich wnikliwych obserwatorów nadchodzącej wiosny.
Według większości z nas wiosna zaczyna się 21 marca. Pamiętajmy jednak, iż jest to rozpoczęcie tzw. astronomicznej pory roku, która w tym przypadku trwa 93 dni i kończy się dokładnie 22 czerwca. Warto jednak wspomnieć, iż każdorazowo zmiana pory roku wyliczana jest za pomocą specjalnych obliczeń astronomicznych i w zasadzie co roku wypada o innej godzinie i minucie a nawet innego dnia, będąc przy tym funkcją bardzo nieregularną. W związku z tym np. wiosna wypada czasami nie 21., a 20. lub 22. dnia marca. Pod względem biologicznym nadejście pełnej wiosny może przebiegać nieco inaczej.
Z biologicznego punktu widzenia w naszej szerokości geograficznej, w klimacie umiarkowanym, mamy do czynienia z 6 klimatycznymi porami roku, wyznaczonymi na podstawie temperatury. W tym momencie możemy mówić o wiośnie (gdyż temperatura waha się od 5 do 15 stopni Celsjusza), lecz jeszcze chwilkę temu panowało przedwiośnie (0 - 5 stopni Celsjusza). Gdy powietrze osiągnie średnią dobową temperaturę powyżej 15 stopni, wówczas będziemy mówić o lecie. Następna w kolejce jest jesień, dla które średnia temperatura dobowa jest taka sama jak dla wiosny. Pod tym względem przedzimie porównać można z przedwiośniem. Po okresie przejściowym następuje zima ze średnią temperaturą nie przekraczająca 0 stopni Celsjusza.
Obecnie nie możemy jeszcze mówić o pełni wiosny, lecz o jej początku. Według fenologicznych pór roku dla Europy Środkowej wg J. Sokołowskiej (1980) o pełni wiosny mówić będziemy, gdy lasy liściaste zazielenią się a kwitnąć zaczną kasztanowce i bez. Musimy więc jeszcze trochę poczekać.
Śnieżyczka przebiśnieg (Galanthus nivalis L.)
Po zimie dla naszego oka jako pierwsze stają się dostrzegalne rośliny. Spod śniegu wyłaniają się drobne przebiśniegi. Sama już ich nazwa zdradza ich niezłomną naturę. Systematyczna nazwa tej rośliny to śnieżyczka przebiśnieg (Galanthus nivalis L.) i jest ona pod ochroną i stanowi symbol przedwiośnia. Naturalnie występuje w lasach i tam nie należy jej niszczyć, często jest jednak uprawiana i stąd widujemy przebiśniegi w ogródkach czy w parkach. Kwitną od lutego do kwietnia. W skali Europy Środkowej to jeden z najwcześniej kwitnących kwiatów co pomaga bardzo pszczołom.
Szafran spiski (Crocus scepusiensis (Rehm. et Woł.) Borbas)
Gdy stopnieje śnieg spod ziemi zaczynają wyłaniać się krokusy (Crocus L.). Kwiaty te zwane szafranami występują w wielu odmianach zarówno dziko występujących jak i uprawnych. W ogródkach czy w parkach najczęściej spotykamy krokus wiosenny (Crocus vernus (L.) Hill) o fioletowych kwiatach, lecz u dziko rosnących form mogą być również barwy białej lub różowej, u uprawianych również żółte i niebieskie, istnieją też kwiaty pasiaste. W Karpatach Zachodnich spotkać można Krokus spiski, inaczej szafran spiski (Crocus scepusiensis (Rehm. et Woł.) Borbas), który jest pod ochroną. Zagrożenie jego wynika ze zmiany gospodarowania łąkami, na których występuje. Wiąże się to z zaprzestaniem nawożenia i koszeniem oraz z zaorywaniem tych terenów.
Następne w kolejności pojawiają się zawilce, fiołki, złocienie i ziarnopłony. Te obserwować można w lasach a konkretnie w grądach. Mianem tym nazywamy wielogatunkowy drzewostan liściasty lub mieszany z przewagą grabu i dębu, niekiedy z domieszką lipy, klonu, jawora i świerku. Posiada bogaty podszyt, w którym kryją się nasze kwiatki. Wczesną wiosną pojawia się tutaj krótkotrwały, tak zwany 'aspekt wiosenny'. Wówczas pod bezlistnymi koronami drzew wykształca się wspomniane wcześniej rośliny.
Zawilec gajowy (Anemone nemorosa)
Zawilec gajowy (Anemone nemorosa) jest najczęściej spotykanym w Polsce gatunkiem zawilca. Rośnie pospolicie na całym niżu, w górach sięga pod regiel górny. Rzadziej notowany jest jedynie w rejonie Kujaw, na północnym Mazowszu, lokalnie na Mazurach. Rozwija się tylko jeden kwiat (rzadko dwa), składający się zwykle z 6, rzadziej z 7 lub 8 listków okwiatu. Od wewnątrz listki są białe, od zewnątrz często różowawe. Generalnie roślina ta nie podlega ochronie, niestety jest silnie trzebiona w okolicach miejskich przez tak zwanych niedzielnych spacerowiczów. Zrywanie ich nie ma najmniejszego sensu - nie dość, że niszczymy naturalna ozdobę lasu to na dodatek kwiaty te są bardzo kruche i w domu nie wytrzymają dłużej niż 2 dni.
Fiołek Rivina (Viola riviniana)
Niewątpliwie urokliwie prezentują się fiołki, reprezentowane przez wiele odmian. Chętnie są uprawiane. Jako przykład dziko występującego, posłużyć może nam fiołek Rivina (Viola riviniana), który kwitnie od kwietnia do mają. Co ciekawe nasiona tego fiołka roznoszone są przeważnie przez mrówki. Fiołek Rivina rośnie dziko na całym niemal obszarze Europy, ponadto w Azji i Afryce Północnej. W Polsce natomiast, pospolicie obserwowany jest na całym niżu i w niższych położeniach górskich.
ziarnopłon wiosenny (Ficaria verna Huds.)
W lasach równie często spotykany jest wiosną ziarnopłon wiosenny (Ficaria verna Huds.), znany również jako jaskier wiosenny. Jego nazwa zwyczajowa to pszonka. W Polsce jest gatunkiem rodzimym, pospolitym na terenie całego kraju. Już z daleka, między majem a kwietniem, dostrzegamy jego żółte kwiaty o średnicy 2-3 cm o 8-12 wolnych płatkach. Nasiona podobnie jak w przypadku opisanego powyżej fiołka roznoszone są przez mrówki, lecz roślina ta rzadko wydaje nasiona. Większość kwiatów jest bezpłodna. Ziarnopłon spotkać można najłatwiej w żyznych lasach liściastych, zwłaszcza w lasach łęgowych, poza tym występuje na wilgotnych łąkach, w zaroślach, nad brzegami potoków i źródeł.
Kotki męskie leszczyny pospolitej (Corylus avellana L.)
Ze świętami Wielkanocnymi i zarazem z wiosną nierozłącznie związane są bazie. Gdy na gałązkach pojawią się białe kotki, chętnie je zrywamy i dekorujemy nimi dom. Mianem kotka nie nazywamy jedynie tych białych lekko wydłużonych 'zwierzątek' lecz jest tak nazywana odmiana kłosa lub grona czyli typ kwiatostanu, w którym pojedyncze kwiaty osadzone są na osi pędu bez szypułek lub z krótkimi szypułkami. Od kłosa i grona różni się tym, że po spełnieniu swojej roli odpada w całości. Kotki mają przeważnie wiotką, zwieszająca się oś główną. Tak więc pamiętajmy, że miano kotka nie przynależy jedynie do wierzby (Salix L.) - gdyż to właśnie jej gałązki zbieramy na wiosnę i wstawiamy do wazonów. Kotka, inaczej bazia występuje również u leszczyny.
Forsycja (Forsythia Vahl)
W przypadku krzewów z wiosną kojarzy nam się Forsycja (forsythia Vahl). W Polsce najczęściej spotykamy forsycję pośrednią (Forsythia × intermedia), stanowiąca mieszańca innych gatunków forsycji. Roślina ta uprawiana jest jako krzew ozdobny. Dochodzi do 3 m wysokości. Kwitnienie następuje wczesną wiosną (marzec - kwiecień), jeszcze przed rozwojem liści. Wówczas jej jaskrawo żółte kwiaty dostrzegalne są już z daleka, podczas gdy na drzewach nie rozwinęły się jeszcze liście. Cecha ta zadecydowała o jej walorach ozdobnych. Forsycja jest jednym z najszybciej kwitnącym krzewem. Ponadto jej kwitnące gałązki wykorzystywać można jako kwiaty cięte.
Po pierwszych zwiastunach wiosny lawina rozkwitania i puszczania pąków rusza z całej pary. Kwitną bzy i drzewa owocowe, które podobnie jak forsycja najpierw okraszają się kwiatami a później liśćmi. Trawniki zielenią się, pojawiają się pierwsze mniszki lekarskie. Obserwowanie tej wspaniałej pory roku przysporzyć może wiele radości, gdyż wraz z roślinami budzą się zwierzęta. Ze swoich kryjówek wychodzą pszczoły i trzmiele, odwiedzające pierwsze kwiaty. W lasie zamiast ciszy zastaniemy całą galę ptasich wokalistów. Część skrzydlatych przyjaciół przyleci z ciepłych krajów. Spod liści wyjdą jeże a wiewiórki przestaną chować się w dziuplach. Wiosna, mimo iż czasem może zaskoczyć nas chłodnym porankiem, zaprasza nas na spacer - warto z tego skorzystać.
Aurot: Dagona
Bibliografia:
komentarze