Zebry
Domena: Eukariota
Kr?estwo: Zwierz?a
Gromada: Ssaki
Pod gromada: Ssaki żyworodne
Szczep: Łożyskowce
Rząd: Nieparzystokopytme
Rodzina Koniowate
Rodzaj Equus
Fascynujące s?zwierz?a naszej planety. Cz?to przybieraj?niezwykłe formy, zachowuj?si?kompletnie niezrozumiale a ich barwy wprawiaj?w osłupienie. Jednym z najdziwniejszych zwierząt pod wzgl?em ubarwienia za pewne s?zebry.
Rozglądając si?dookoła sawanny, gdzie żyj?te zwierz?a, stwierdzamy i?jest to najgorsze umaszczenie z możliwych. Zastanowimy si?zaraz czy na pewno tak jest. Zebry należą do rodziny koniowatych. Wyróżniamy trzy zasadnicze gatunki oraz jeden wymarły. Om?imy je sobie po kolei. Nie s?one jednakowe pod wzgl?em umaszczenia, dlatego można je, mimo wszystko, łatwo i szybko odróżni?
Zebra g?ska (Equus zebra)
- - gatunek zagrożony
- - zamieszkuje g?skie łąki nadbrzeżnych ła?uch? g?skich Namibii i południowo-zachodniej Afryki, natomiast w okresach zimnych przenosz?si?zazwyczaj do zalesionych wąwoz?
- - najmniejsza ze wszystkich zebr
- - posiada szereg grubych r?noległych pas? na udzie i zadzie
- - bardzo podobna do stepowej, lecz jej paski nie rozciągaj?si?na brzuchu w szerokie pasy
- - brak czarnego pasa na grzbiecie, jedynie cienka linia od kt?ej odchodz?poszczeg?ne pasy na boki ciała
- - podgatunki:
- * zebra g?ska Hartmanna (Equus zebra hartmannae lub Equus hartmannae)
- * zebra g?ska przylądkowa (Equus zebra zebra lub Equus zebra)
Zebra Grevy'ego (Equus grevyi)
- - gatunek zagrożony
- - wyst?uje na sawannach wschodniej Afryki, w Etiopii, Somalii i północnej Kenii
- - nazwa tej zebry pochodzi od nazwiska Juliusza Grevy'ego, prezydenta Francji
- - dużo bardzo wąskich pas? na całym ciele [łącznie z zadem]
- - brak ciemnej plamy na chrapach i nosie
- - czarna pr?a wzdłu?całego ciała na grzbiecie, od kt?ej nie rozchodz?si?pojedyncze pasy na boki ciała
- - najbardziej charakterystyczna spośr? trzech gatunk? zebr
Zebra stepowa (Equus burchelli)
- - gatunek z kategorii niższego ryzyka zagrożeniem
- - wyst?uje na sawannach i stepach w południowo-wschodniej Afryce, od południowej Etiopii do wschodniej Republiki Południowej Afryki
- - dawniej zwana zebr?Burchella
- - charakteryzuje si?szerokimi pasami na zadzie, zaczynającymi si?w środku brzucha, kt?e ciągn?si?a?do ogona
- - długa jednolita pr?a przechodząca na grzbiecie wzdłu?całego ciała
- - liczne podgatunki różniące si?w niewielkim stopniu układem pas?
Teraz om?imy sobie kilka podgatunk? zebry stepowej. Jako pierwsza pojawi si?na tapecie Zebra Chapmana (Equus quagga chapmani). Pionowe pasy zar?no na udzie jak i na boku ciała, bardzo podobnie jak u zebry stepowej, jednak wysteruj?charakterystyczne jasne pr?i na zadzie mi?zy grubymi pasami czarnymi. Ponadto posiada nieliczne paskowanie na ko?zynach a na tylnej części ciała cz?to pojawia si?brunatne zabarwienie.
Drugim podgatunkiem zebry stepowej jest Kwaga właściwa (Equus quagga quagga), wymarła w XIX wieku. Pasy wyst?uj?na całej głowie, zaczynaj?zanika?na karku a?do zupełnego ich braku na grzbiecie; pask? brak na ko?zynach. Na głowie paski układaj?si?w białe, czarne i brązowe, na karku czarne i brązowe a na reszcie ciała wyst?uje jednolity brąz. Ko?zyny i sp? ciała s?białe. Ogon przypominający ko?ki [biały]. Na pierwszy rzut oka wygląda jak połączenie konia z zebr? lecz jest to na pewno zebra, lecz troch?osobliwa. Niestety wyginęła, wzgl?nie niedawno. Jednak w 1987 roku naukowcy z RPA w Afryce południowej, rozpocz?i projekt przywr?enia do życia wymarłego gatunku, wykorzystując zachowane geny w zebrze stepowej. Selektywna hodowla owej zebry miała na celu odzyskanie cech charakterystycznych dla quagga. Na podstawie DNA naukowcy starali si?ustali?na ile bliskie było pokrewie?two mi?zy quagga a zebr?stepow? Na dzie?dzisiejszy żyj?ju?osobniki o cechach pośrednich mi?zy zebr?stepow?a quagg? Częś?z nich wypuszczono nawet na wolność, na pierwotne terytorium quaggi. Nie wiadomo do ko?a czy takie działanie przyniesie zamierzony skutek, nie zaszkodzi jednak spr?owa?
Poznaliśmy ju?gatunki zebry, wiemy że różni?si?one paskami, ale czy s?mi?zy nimi jeszcze jakie?różnice? Jak wida?na mapkach, różni?si?także miejscem wyst?owania. Ponadto wielkość te?jest inna. Zebra stepowa i Grevy'ego s?podobne, lecz ta druga jest i wyższa i cięższa. Najmniejsza i najlżejsza jest zebra g?ska, o czym wspomniałam nieco wyżej. Wszystkie gatunki osiągaj?dojrzałość płciow?w wieku 4-5 lat. Zebra Grevy'ego nosi ciąż? najdłużej bo a?390 dni. Jej pasiaści krewni kr?ej o około 15 dni. W 6-14 minut po narodzeniu młoda zebra może sta? po około 30 minutach chodzi? a po około 45 minutach biega? Jest to bardzo ważne w ciągłym wyścigu o przetrwanie. Młode s?szczeg?nie narażone na ataki lw? i hien c?kowanych.
Okazuje si? i?zebra jest bardzo tajemniczym zwierz?iem. Ju?w najmłodszym wieku, widząc to fantastyczne stworzenie w ZOO wiemy, i?jest to zebra. Nie da si?tego zapomnie? Przyzwyczajeni jesteśmy do tak 'oklepanego' charakteru tego zwierz?ia, wszystko wi? wydaje si?takie proste, a jednak takie nie jest.
Osobiście uważam, i?zebry to przepi?ne zwierz?a. Ich kontrastowe ubarwienie sprawia, że s?zupełnie wyjątkowe. Pi?ne dla nas - ludzi, a co z przyrod? Tak rzucające si?w oczy zwierz?nie może pozosta?nie zauważone na 'żółtej' sawannie. Zebry s?zwierz?ami stadnymi. Żyj?głównie w stadach składających si?z ogiera, kilku samic i potomstwa. Pas?si?na rozległych pastwiskach jedząc traw? Ich umaszczenie związane jest z ich strategi?przetrwania. Na otwartym terenie pastwiska każde zwierz?jest doskonale widoczne. Tym bardziej, gdy posiada biało czarne umaszczenie - idealnie kontrastuje z otoczeniem. Nie o to jednak chodzi aby zebry nie było wida? Drapieżnik patrząc na stado zebr ma problem z odróżnieniem gdzie zaczyna si?a gdzie ko?zy pojedyncza sztuka. Głównym naturalnym wrogiem zebry s?duże afryka?kie koty, kt?e najprawdopodobniej nie rozróżniaj?kolor?. Czając si?w wysokich zaroślach lew stara si?upatrzy?sobie pojedyncz?sztuk? najsłabsz?i najpewniejsz?ofiar? Zlewające si?ze sob?sylwetki zwierząt skutecznie mu to utrudniaj?- kot jest zdezorientowany. Na tym polega kamufla?zebr. Dodatkowo czarno-białe paski maj?wpływ na termoregulacj?zebry. Przypuszcza si? że białe pola mniej si?nagrzewaj? czarne natomiast bardziej. Na całym ciele wi? wyst?uje szereg cieplejszych i zimniejszych miejsc. Przystosowanie to pomaga znieść bezlitośnie palące sło?e sawanny. Istnieje także hipoteza, i?jest to naturalny kamufla?przeciw owadom. Do ko?a nie zbadano prawdziwego zastosowania pask? lecz skoro s? to znaczy że s?one potrzebne.
Jak ju?jesteśmy przy kolorach, można by si?zastanowi?'jakiego koloru jest zebra'? Patrząc na ni? niemal każdy by powiedzia? i?jest ona biała i posiada czarne pasy, ale czy na pewno? Broniąc tego zdania, osoba wskazuje biały brzuch zwierz?ia. Nie jest to jednak takie oczywiste. Wiele innych zwierząt, należących do zupełnie innych gromad a także kr?estw r?nie?posiadaj?białe podbrzusze. Przyjrzyjmy si?chociażby rybie - żarłaczowi białemu. Posiada on jasn?spodni?częś?ciała, aby by?niewidocznym od spodu. Światło padające na powierzchni?wody sprawia, i?z dołu niewidoczne s?jasne kształty a z g?y, na tle ciemnego dna kształty ciemne. Podobnych przykład? można poda?wi?ej. W przypadku zebry takie ubarwienie zapewne nie ma takiego znaczenia jak u żarłacza białego, ale nie zmienia to faktu, i?nie jest to żadna wyjątkowość i nie można na tej podstawie osądzi?jakiego koloru jest zebra. Naukowcy zacz?i wi? dalej zastanawia?si?nad 'kolorystycznym' problemem. Gdyby nie anomalie wyst?ujące w przyrodzie, kto wie, może nigdy byśmy nie rozwiązali tej zagadki. Odnaleziono jednak zebry posiadające szereg 'rozsypanych' plam w pewnych rejonach ciała, zamiast r?noległych pas?. W ten spos? widzimy jak na czarnym tle formuj?si?nietypowe białe plamki. Wnioskujemy z tego, i?jest to efekt nie wytworzenia si?białych pas? na czarnym tle. Idąc dalej wnioskujemy także, że powstawanie białych pas? jest efektem braku odkładania si?melaniny na ciele zwierz?ia. Tak wi? odpowied?wydaje si?prosta: zebra jest zwierz?iem czarnym w białe paski. Ale czy to na pewno jest prawda?
Czasami dobrze jest zastanowi?si?nad czym?co wydaje nam si?tak bardzo oczywiste. Po chwili okazuje si? że zwierz?kt?e tak dobrze znamy, jest pełne tajemnic i niewiadomych. Mam nadziej? że zach?a to was do zagłębienia si?w tajemnice życia tych gatunk? i pozwala wkroczy?w świat przyrody z wi?sz?ciekawości?i dociekliwości? Nie dajmy si?zwieść - świat jest bardziej szalony ni?nam si?wydaje.
Aurot: Dagona
Bibliografia:
'Niewczesny pogrzeb Darwina' Gould Stephen Jay, Warszawa 1999
'Ssaki. Zwierz?a świata' Włodzimierz Serafi?ki, Ewa Wielgus-Serafi?ka, Warszawa 1988
http://www.genomenewsnetwork.org/ 'Quagga project'
Obrazki zaczerpni?e z: