Zebry
Domena: Eukariota
Królestwo: Zwierzęta
Gromada: Ssaki
Pod gromada: Ssaki żyworodne
Szczep: Łożyskowce
Rząd: Nieparzystokopytme
Rodzina Koniowate
Rodzaj Equus
Fascynujące są zwierzęta naszej planety. Często przybierają niezwykłe formy, zachowują się kompletnie niezrozumiale a ich barwy wprawiają w osłupienie. Jednym z najdziwniejszych zwierząt pod względem ubarwienia za pewne są zebry.
Rozglądając się dookoła sawanny, gdzie żyją te zwierzęta, stwierdzamy iż jest to najgorsze umaszczenie z możliwych. Zastanowimy się zaraz czy na pewno tak jest. Zebry należą do rodziny koniowatych. Wyróżniamy trzy zasadnicze gatunki oraz jeden wymarły. Omówimy je sobie po kolei. Nie są one jednakowe pod względem umaszczenia, dlatego można je, mimo wszystko, łatwo i szybko odróżnić.
Zebra górska (Equus zebra)
- - gatunek zagrożony
- - zamieszkuje górskie łąki nadbrzeżnych łańcuchów górskich Namibii i południowo-zachodniej Afryki, natomiast w okresach zimnych przenoszą się zazwyczaj do zalesionych wąwozów
- - najmniejsza ze wszystkich zebr
- - posiada szereg grubych równoległych pasów na udzie i zadzie
- - bardzo podobna do stepowej, lecz jej paski nie rozciągają się na brzuchu w szerokie pasy
- - brak czarnego pasa na grzbiecie, jedynie cienka linia od której odchodzą poszczególne pasy na boki ciała
- - podgatunki:
- * zebra górska Hartmanna (Equus zebra hartmannae lub Equus hartmannae)
- * zebra górska przylądkowa (Equus zebra zebra lub Equus zebra)
Zebra Grevy'ego (Equus grevyi)
- - gatunek zagrożony
- - występuje na sawannach wschodniej Afryki, w Etiopii, Somalii i północnej Kenii
- - nazwa tej zebry pochodzi od nazwiska Juliusza Grevy'ego, prezydenta Francji
- - dużo bardzo wąskich pasów na całym ciele [łącznie z zadem]
- - brak ciemnej plamy na chrapach i nosie
- - czarna pręga wzdłuż całego ciała na grzbiecie, od której nie rozchodzą się pojedyncze pasy na boki ciała
- - najbardziej charakterystyczna spośród trzech gatunków zebr
Zebra stepowa (Equus burchelli)
- - gatunek z kategorii niższego ryzyka zagrożeniem
- - występuje na sawannach i stepach w południowo-wschodniej Afryce, od południowej Etiopii do wschodniej Republiki Południowej Afryki
- - dawniej zwana zebrą Burchella
- - charakteryzuje się szerokimi pasami na zadzie, zaczynającymi się w środku brzucha, które ciągną się aż do ogona
- - długa jednolita pręga przechodząca na grzbiecie wzdłuż całego ciała
- - liczne podgatunki różniące się w niewielkim stopniu układem pasów
Teraz omówimy sobie kilka podgatunków zebry stepowej. Jako pierwsza pojawi się na tapecie Zebra Chapmana (Equus quagga chapmani). Pionowe pasy zarówno na udzie jak i na boku ciała, bardzo podobnie jak u zebry stepowej, jednak wysterują charakterystyczne jasne pręgi na zadzie między grubymi pasami czarnymi. Ponadto posiada nieliczne paskowanie na kończynach a na tylnej części ciała często pojawia się brunatne zabarwienie.
Drugim podgatunkiem zebry stepowej jest Kwaga właściwa (Equus quagga quagga), wymarła w XIX wieku. Pasy występują na całej głowie, zaczynają zanikać na karku aż do zupełnego ich braku na grzbiecie; pasków brak na kończynach. Na głowie paski układają się w białe, czarne i brązowe, na karku czarne i brązowe a na reszcie ciała występuje jednolity brąz. Kończyny i spód ciała są białe. Ogon przypominający koński [biały]. Na pierwszy rzut oka wygląda jak połączenie konia z zebrą, lecz jest to na pewno zebra, lecz trochę osobliwa. Niestety wyginęła, względnie niedawno. Jednak w 1987 roku naukowcy z RPA w Afryce południowej, rozpoczęli projekt przywrócenia do życia wymarłego gatunku, wykorzystując zachowane geny w zebrze stepowej. Selektywna hodowla owej zebry miała na celu odzyskanie cech charakterystycznych dla quagga. Na podstawie DNA naukowcy starali się ustalić na ile bliskie było pokrewieństwo między quagga a zebrą stepową. Na dzień dzisiejszy żyją już osobniki o cechach pośrednich między zebrą stepową a quaggą. Część z nich wypuszczono nawet na wolność, na pierwotne terytorium quaggi. Nie wiadomo do końca czy takie działanie przyniesie zamierzony skutek, nie zaszkodzi jednak spróbować.
Poznaliśmy już gatunki zebry, wiemy że różnią się one paskami, ale czy są między nimi jeszcze jakieś różnice? Jak widać na mapkach, różnią się także miejscem występowania. Ponadto wielkość też jest inna. Zebra stepowa i Grevy'ego są podobne, lecz ta druga jest i wyższa i cięższa. Najmniejsza i najlżejsza jest zebra górska, o czym wspomniałam nieco wyżej. Wszystkie gatunki osiągają dojrzałość płciową w wieku 4-5 lat. Zebra Grevy'ego nosi ciążę, najdłużej bo aż 390 dni. Jej pasiaści krewni krócej o około 15 dni. W 6-14 minut po narodzeniu młoda zebra może stać, po około 30 minutach chodzić, a po około 45 minutach biegać. Jest to bardzo ważne w ciągłym wyścigu o przetrwanie. Młode są szczególnie narażone na ataki lwów i hien cętkowanych.
Okazuje się, iż zebra jest bardzo tajemniczym zwierzęciem. Już w najmłodszym wieku, widząc to fantastyczne stworzenie w ZOO wiemy, iż jest to zebra. Nie da się tego zapomnieć. Przyzwyczajeni jesteśmy do tak 'oklepanego' charakteru tego zwierzęcia, wszystko więc wydaje się takie proste, a jednak takie nie jest.
Osobiście uważam, iż zebry to przepiękne zwierzęta. Ich kontrastowe ubarwienie sprawia, że są zupełnie wyjątkowe. Piękne dla nas - ludzi, a co z przyrodą? Tak rzucające się w oczy zwierzę nie może pozostać nie zauważone na 'żółtej' sawannie. Zebry są zwierzętami stadnymi. Żyją głównie w stadach składających się z ogiera, kilku samic i potomstwa. Pasą się na rozległych pastwiskach jedząc trawę. Ich umaszczenie związane jest z ich strategią przetrwania. Na otwartym terenie pastwiska każde zwierzę jest doskonale widoczne. Tym bardziej, gdy posiada biało czarne umaszczenie - idealnie kontrastuje z otoczeniem. Nie o to jednak chodzi aby zebry nie było widać. Drapieżnik patrząc na stado zebr ma problem z odróżnieniem gdzie zaczyna się a gdzie kończy pojedyncza sztuka. Głównym naturalnym wrogiem zebry są duże afrykańskie koty, które najprawdopodobniej nie rozróżniają kolorów. Czając się w wysokich zaroślach lew stara się upatrzyć sobie pojedynczą sztukę, najsłabszą i najpewniejszą ofiarę. Zlewające się ze sobą sylwetki zwierząt skutecznie mu to utrudniają - kot jest zdezorientowany. Na tym polega kamuflaż zebr. Dodatkowo czarno-białe paski mają wpływ na termoregulację zebry. Przypuszcza się, że białe pola mniej się nagrzewają, czarne natomiast bardziej. Na całym ciele więc występuje szereg cieplejszych i zimniejszych miejsc. Przystosowanie to pomaga znieść bezlitośnie palące słońce sawanny. Istnieje także hipoteza, iż jest to naturalny kamuflaż przeciw owadom. Do końca nie zbadano prawdziwego zastosowania pasków lecz skoro są, to znaczy że są one potrzebne.
Jak już jesteśmy przy kolorach, można by się zastanowić 'jakiego koloru jest zebra'? Patrząc na nią, niemal każdy by powiedział, iż jest ona biała i posiada czarne pasy, ale czy na pewno? Broniąc tego zdania, osoba wskazuje biały brzuch zwierzęcia. Nie jest to jednak takie oczywiste. Wiele innych zwierząt, należących do zupełnie innych gromad a także królestw również posiadają białe podbrzusze. Przyjrzyjmy się chociażby rybie - żarłaczowi białemu. Posiada on jasną spodnią część ciała, aby być niewidocznym od spodu. Światło padające na powierzchnię wody sprawia, iż z dołu niewidoczne są jasne kształty a z góry, na tle ciemnego dna kształty ciemne. Podobnych przykładów można podać więcej. W przypadku zebry takie ubarwienie zapewne nie ma takiego znaczenia jak u żarłacza białego, ale nie zmienia to faktu, iż nie jest to żadna wyjątkowość i nie można na tej podstawie osądzić jakiego koloru jest zebra. Naukowcy zaczęli więc dalej zastanawiać się nad 'kolorystycznym' problemem. Gdyby nie anomalie występujące w przyrodzie, kto wie, może nigdy byśmy nie rozwiązali tej zagadki. Odnaleziono jednak zebry posiadające szereg 'rozsypanych' plam w pewnych rejonach ciała, zamiast równoległych pasów. W ten sposób widzimy jak na czarnym tle formują się nietypowe białe plamki. Wnioskujemy z tego, iż jest to efekt nie wytworzenia się białych pasów na czarnym tle. Idąc dalej wnioskujemy także, że powstawanie białych pasów jest efektem braku odkładania się melaniny na ciele zwierzęcia. Tak więc odpowiedź wydaje się prosta: zebra jest zwierzęciem czarnym w białe paski. Ale czy to na pewno jest prawda?
Czasami dobrze jest zastanowić się nad czymś co wydaje nam się tak bardzo oczywiste. Po chwili okazuje się, że zwierzę które tak dobrze znamy, jest pełne tajemnic i niewiadomych. Mam nadzieję, że zachęca to was do zagłębienia się w tajemnice życia tych gatunków i pozwala wkroczyć w świat przyrody z większą ciekawością i dociekliwością. Nie dajmy się zwieść - świat jest bardziej szalony niż nam się wydaje.
Aurot: Dagona
Bibliografia:
'Niewczesny pogrzeb Darwina' Gould Stephen Jay, Warszawa 1999
'Ssaki. Zwierzęta świata' Włodzimierz Serafiński, Ewa Wielgus-Serafińska, Warszawa 1988
http://www.genomenewsnetwork.org/ 'Quagga project'
Obrazki zaczerpnięte z: